De Filosofie Nacht: wat is de ziel?

‘Wat is dat nou? Iemand die gelooft dat er alleen maar moleculen zijn. Hoe toont zich dat, in die man of vrouw? Hoe leef je naar dat idee? Gooi je dan een kind op het vuur als je het koud hebt – een kind is toch ook slechts een verzameling moleculen?’ Aan het woord is Bert Keizer. In zijn essay ‘Waar blijft de ziel?’ verzet hij zich tegen het populaire idee dat ‘wij ons brein zijn’. Hij is een van de sprekers tijdens de Filosofie Nacht ‘De Ziel’. 

De ziel is al meer dan 2500 jaar het onderwerp van gesprek van theologen, filosofen, wetenschappers en kunstenaars. Men heeft de ziel geprobeerd te vinden, in het lichaam, in de taal en in de wetenschap, maar de ziel laat zich niet vatten. Wat is de ziel? Waar kunnen we haar vinden? Behoort de ziel enkel aan mensen toe? Neurowetenschappen hebben de afgelopen jaren nieuw licht geworpen op menselijk gedrag en de herkomst van complexe emoties. Sommigen verklaarden de ziel zelfs dood. Dit heeft invloed op ethische, politieke en existentiële vraagstukken. (Filosofie Magazine)

Debat Keizer – Swaab
Op 13 april 2012 vindt de 11e editie van de Filosofie Nacht plaats. De Filosofie Nacht staat in het teken van De Ziel. De verscheidenheid aan vragen die de zoektocht naar de ziel oproept krijgen op de Filosofie Nacht een podium door middel van interviews, lezingen, debatten, literatuur en theater. Bert Keizer (schrijver, filosoof en verpleeghuisarts), dit jaar de auteur van het essay voor de Maand van de Filosofie, gaat in debat met hersenonderzoeker Dick Swaab. Beiden zijn het erover eens: wij zijn ons brein. Maar Keizer gelooft wel degelijk in ‘de ziel’. Hoe zit dat?

Het feit dat je een bepaald fenomeen óók terugziet als een chemische reactie, wil niet zeggen dat het enkel daaruit bestaat. Als je mijn verdriet over het verlies van mijn moeder wilt bespreken in termen van de chemische samenstelling van mijn tranen, zeg ik: nou, prima, maar het blijft ellendig. Die chemische tranenanalyse zegt mij niets, het is geen kennis die maakt dat ik iets beter begrijp.’

Het essay ‘Waar blijft de ziel?’
is geschreven met de humor en de nuchtere gevoeligheid die Bert Keizer eigen zijn. Hij verzet zich tegen het populaire idee dat ‘wij ons brein zijn’ en vraagt zich af wanneer en waarom wij vinden dat plant, dier en mens al dan niet een ziel hebben, en of ze die ook kwijt kunnen raken. Vanaf 1 april is het essay overal in de boekhandel te koop voor € 4,95. (Lemniscaat)

Bestel hier tickets voor de Filosofie Nacht.

Gearchiveerd onder:filosofie, religie, wetenschap, Filosofie Nacht

Stichting Skepsis houdt gelovigen voor het lapje

Docent wijsbegeerte Jan Riemersma vindt dat Stichting Skepsis tendentieus is, omdat het geen duidelijke grondslagen heeft. ‘De scepticus baseert zijn keuze om ‘wetenschappelijke rationaliteit’ boven alles te stellen op een ideaalbeeld van de werkelijkheid. Hij ‘gelooft’ in de betrouwbaarheid van onze wetenschappelijke theorieën en van de menselijke ratio.’ Riemersma legt in zijn blog ‘Waarom ik geen scepticus ben’ uit waarom hij dat niet is.

Wie echter eenmaal, op willekeurige gronden, de keuze maakt om bepaalde verschijnselen langs een en dezelfde meetlat te leggen, maar dan toch weer verschillende uitzonderingen toestaat, is onnavolgbaar (tendentieus). In ieder geval is Skepsis een stichting die gelovigen, juist door onduidelijk te zijn over de eigen grondslagen, voor het lapje houdt (vermoedelijk voor de lieve vrede): wie iets verder kijkt, ziet in dat het gedachtegoed van vrijwel alle religies niet verenigbaar is met het sciëntisme* van de stichting. (Riemersma)

Zelf zegt Skepsis dat sceptici pseudowetenschappelijke theorieën doorprikken, misstanden signaleren en soms bedriegers ontmaskeren.
Ze proberen ook verklaringen te vinden voor vreemde verschijnselen en hebben belangstelling voor factoren die verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van ongefundeerde overtuigingen.

Nederlandse sceptici zijn echter zo voorkomend om de traditionele godsdiensten uit de wind te houden. Een volkomen willekeurige keuze die nergens op stoelt en die al helemaal niet verantwoord wordt. Het komt er op neer dat wie op traditionele wijze ontologisch lichtgelovig is eenvoudigweg niet tot de dwazen wordt gerekend. (Riemersma)

Skepsis richt zich volgens Riemersma te veel op de dwazen en te weinig op de grote bedriegers, zodat de verdenking rijst dat de scepticus er niet per se op uit is om ‘zin’ en ‘onzin’ van elkaar te scheiden.

De stichting zelf zegt zich ten doel te stellen buitengewone beweringen aan een kritisch onderzoek te onderwerpen: ‘Meestal blijkt dat de beweringen niet zijn gebaseerd op fatsoenlijk bewijsmateriaal of door de mand vallen wanneer ze op de proef worden gesteld.’

Uiteraard kunnen wetenschappers niet alles verklaren. Bovendien kunnen sommige onwetenschappelijke ideeën een zingevende functie vervullen. Wanneer spectaculaire claims echter ten onrechte als feiten worden gepresenteerd, dan lijkt het nuttig daar een nuchtere visie tegenover te plaatsen. (Skepsis)

* Riemersma noemt de stichting sciëntistisch omdat mensen die ‘wetenschappelijke rationaliteit’ zonder meer beschouwen als de enige juiste denkwijze om het doen en laten van mensen te beoordelen ‘sciëntistisch’ zijn. Hij vindt dat het geen kwaad kan dat de stichting eens nadenkt over de eigen grondslagen.

Zie: Waarom ik geen scepticus ben 

Illustr: ufowijzer.nl 

Gearchiveerd onder:religie, wetenschap, Skepsis

Het gestolde denkbeeld van God, de Vader

Theoloog en coach Klaas Yntema beklemtoont niet in God, de Vader te geloven, maar in mensentaal, die hem openbaart hoe mensen hun diepste betrokkenheid bij wat hen op de been houdt uitdrukken. Hij gelooft niet in een vaststaand idee over God, de Vader, zoals dit in alle eeuwen theologie is verwoord en in gestolde denkbeelden is vastgelegd.

Volgens Yntema zijn deze denkbeelden telkens weer in een bepaalde maatschappelijke, historische en theologische context opgekomen en in een systeem gevat. Hij schrijft hierover in zijn boek Geloven, zo kan het ook. Vrijzinnige visies op theologische thema’s, dat een heel andere kant van het christendom laat zien. Een geloof dat constant in beweging is en dat ruimte biedt voor onderlinge verschillen.

In de dialoog van mens tot mens wordt telkens opnieuw de kracht geboren van leven dat mensen met elkaar verbindt. Dan vinden mensen steun om te blijven geloven in een wereld waarin mensen zich voor elkaar inzetten. Waarin gerechtigheid en barmhartigheid naar joodse traditie gestalte krijgen. Gestalte in de meest basale vorm: er-voor-elkaar-zijn.

Zij vertellen over wat voor hen de betekenis is van ‘God’ of de betekenis van ‘de Eeuwige’, zoals zij deze door hun opvoeding en levenservaring hebben meegekregen en (om)gevormd. Maar ook wetenschap en cultuur hebben hun invloed. Dan ontstaat ‘levend geloof’, dat zich nooit en te nimmer laat vastleggen als ‘eeuwige waarheid’.

Zeventien voorgangers van de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB geven in dit boek hun visie op verschillende geloofsonderwerpen. Dat doen ze op een eigentijdse, eigenzinnige manier. Samen vormen de bijdragen een creatief credo waarin niets vaststaat, maar waarin alles in beweging blijft. Van schepping, opstanding tot het laatste oordeel, niets gaan de auteurs uit de weg. Ze bevragen, betwijfelen en verrassen. Het vrijzinnige geloof toont in dit boek zo zijn kleurrijke veren. (Skandalon)

Daar verzet ik me tegen en daarom geloof ik niet in: ‘God, de Vader’ of ‘God, de Moeder’. Het kan slechts uitgesproken worden door mensen in hun individuele leven als verwoording van de kern van hun levensverhaal.

Zie: God de Vader is menselijke taal (Zinweb)

Cartoon: geinz.be

Drs. Klaas Yntema (1947), theoloog en coach, is voorganger in de NPB Schiedam en Rotterdam. Ook heeft hij ruim dertig jaar in de volwasseneneducatie gewerkt als cursusleider, docent en coach.

‘Geloven, zo kan het ook’
ISBN: 978-94-90708-37-5

124 pagina’s, paperback, € 13,95 incl. btw

Gearchiveerd onder:boek, religie, geloven, God de Vader, vrijzinnigheid