Levert religieuze diversiteit niets dan problemen op?


‘Religieuze diversiteit levert niets dan problemen op, dus we moeten er zo snel mogelijk vanaf.’  Dat is het standpunt van veel Nederlanders. Al jarenlang is er een hoop discussie rondom de multiculturele samenleving en de prominente aanwezigheid van de Islam in ons land. ‘Het is te vroeg om de vraag of de islam een bijdrage levert aan de Nederlandse cultuur bevestigend te beantwoorden. Maar de islam heeft die potentie wel.’ Dat schrijft de beste islamitische theoloog van het jaar, Mohamed Ajouaou.

Ajouaou schreef hierover een artikel in het boek Islam in Nederland, theologische bijdragen in tijden van secularisering. Verschillende auteurs gaan in op de integratie van moslims en de vraag in welke zin de islam een democratische cultuur uitsluit. Maar zij verkennen ook moslimvisies op de relatie tussen mensen en God, tussen individu en samenleving, tussen autonomie en gehoorzaamheid. Het gaat ze er daarbij niet om ‘de’ islam te bespreken, maar om te laten zien hoe de islam aan het maatschappelijk gesprek kan bijdragen.

In LUX-Nijmegen is vanavond een debat met professor Erik Borgman (hoogleraar Theologie van de religie aan de Universiteit Tilburg), Mohamed Ajouaou (universitair docent islam aan de Vrije Universiteit Amsterdam), Hans Jansen (arabist, islamoloog en auteur van Zelf Koran lezen) en Martijn de Koning (onderzoeker en docent islam aan de Radboud Universiteit en auteur van Zoeken naar een ‘zuivere’ islam).

LUX: ‘De aanwezigheid van verschillende religieuze tradities zorgt volgens veel mensen voor conflicten en maatschappelijke problemen. Reden genoeg om mensen met een afwijkende overtuiging zo snel mogelijk te laten integreren!’

‘Maar is dit standpunt wel terecht?’ vervolgt LUX, ‘is religieuze diversiteit per definitie problematisch? Hoogleraar Erik Borgman ziet juist de voordelen van een religieus diverse samenleving. De onenigheid die het met zich meebrengt zorgt voor dynamiek in onze samenleving en dat is precies wat we nodig hebben. Kortom: hoog tijd om de voor- en nadelen van religieuze diversiteit opnieuw eens op een rijtje te zetten.’

Lux, Nijmegen, Mariënburg 38-39, Nijmegen, 20.00 uur

Zie: Lux Live: Religieuze diversiteit – niets dan problemen? (Debat)

Islam in Nederland
Theologische bijdragen in tijden van secularisering
M. Ajouaou, E. Borgman & P. Valkenberg (red.)
Uitgeverij Boom

Spinoza en de theorie van het waangeloof


‘Juist in deze tijd van crises is het goed ‘Spinoza’s filosofie als godsdienstkritiek’ te lezen. Het verheldert veel van onze huidige situatie. De lezer kan zelf de toepassing van deze ‘theorie van het waangeloof’ wel toepassen op onze tijd vol waan over economische groei, over geld en euro, over hebzucht, bonussen etc.’

Pleidooi voor heruitgave 
Dit zegt Stan Verdult van het blog Spinoza de Benedictus in zijn bespreking van het boek (proefschrift) Drie perspectieven op religie in het denken van Spinoza – een onderzoek naar de verschillende betekenissen van religie in het oeuvre van Spinoza door arts en filosoof Paul Juffermans. In dit boek onderscheidt laatstgenoemde drie perspectieven op religie in het denken van Spinoza over religie. Aan elk perspectief wijdt hij een uitvoerig hoofdstuk of deel.

Juffermans bespreekt Spinoza’s filosofie als godsdienstkritiek, met name over de superstitie (waangeloof, pd); filosofische religie: filosofie als metafysisch gefundeerde ethiek-religieuze heilsweg en filosofisch-wetenschappelijk onderzoek van de historische religieuze (westerse) tradities: de openbaringsreligies van Jodendom en christendom.

Verdult: ‘Uitvoerig laat Juffermans zien hoe voor Spinoza de passionele gemoedsgesteldheid (hoop, vrees, hoogmoed, haat etc.) ten grondslag ligt aan de superstitie (en niet zozeer de verwarrende godsbeelden zelf). Voorts hoe waangeloof tot conflictueuze gevolgen voor de samenleving leidt; hoe angst en superstitie instrument worden van godsdienst en politiek om het volk te regeren. En hoe dit in sommige tijden kan escaleren.’

‘Wat zou het goed zijn,’ zegt Verdult ten slotte, ‘wanneer dit deel als zelfstandig boek zou verschijnen. Het vergt slechts beperkte redactionele wijzigingen en behoeft m.i. geen actualiseringen. Het boekje over het waangeloof, waaraan we in alle tijden onderhevig zijn (en bepaald niet alleen op het vlak van godsdienst) zoals het uit Spinoza’s filosofie wordt gepresenteerd is nog steeds geldig en uiterst nuttig. Ik zeg: Doen!

Zie: Paul Juffermans schreef goed boekdeel over Spinoza’s ‘theorie van het waangeloof’ – een pleidooi voor heruitgave

N.B. Hier is het boek nog wel verkrijgbaar. 

Massale rapportage van ongewone ervaringen


‘Uit enquêteonderzoek blijkt dat ongewone ervaringen massaal worden gerapporteerd. Mensen melden onder meer buitenlichamelijke ervaringen, helderziendheid, telepathie en voorschouw. Hoe reageren therapeuten, wetenschappers en filosofen? Hoe reageren de mensen die zulke ervaringen hebben, en met welke levensvragen brengen zij deze ervaringen in verband?’
– Het Leids Instituut voor Godsdienstwetenschappen organiseert op 9 december minisymposium: ‘Filosofie en Spiritualiteit: Wilde beesten in de filosofische woestijn’.

In alle tijden en culturen rapporteren mensen buitengewone ervaringen. Deze ervaringen zijn voor veel mensen belangrijk voor de manier waarop zij zich oriënteren op zichzelf, hun medemens en de wereld waarin zij leven. Deze ervaringen zijn door wetenschap en filosofie (nog?) niet getemd. Ze worden in leerboeken voor psychologie- en filosofiestudenten nauwelijks of hooguit in voetnoten genoemd.

En als ze besproken worden overheersen reductionistische en betekenisonderdrukkende ‘verklaringen’. Wie desondanks in de wijsbegeerte naar deze ervaringen op zoek gaat, wordt niet teleurgesteld. Grote filosofen blijken zich er niet alleen mee bezig gehouden te hebben, maar er ook verrassende ideeën over te hebben.

Parapsychologie als spiritualiteit?
‘Spiritualiteit’ kan worden beschouwd als aandacht voor de diepte en reikwijdte van onze ervaring. In de middeleeuwen waren het mystici, in de Romantiek occultisten en kunstenaars, eind 19e eeuw de eerste psychologen en begin 20e eeuw de fenomenologie, die deze diepte en reikwijdte hebben proberen te redden voor het intellectuele discours. Het is aan deze denkers en stromingen te danken dat de hedendaagse filosofie überhaupt nog enige interesse heeft voor ‘spiritualiteit’, en niet volkomen is weggezakt in het cerebrale spierballenvertoon van de analytische wijsbegeerte.

Is het misschien mogelijk om de zogenaamde ‘common sense’, waarvan zoveel hedendaagse denkers zeggen uit te willen gaan, te ontgrenzen in de richting van een ‘uncommon sense’? Richten de uitzonderlijke menselijke bewustzijnstoestanden die de parapsychologie bestudeert niet evenzovele vragen aan de strakheid van de grenzen van het ‘normale’, ‘rationele’ bewustzijn?

Psychical Research: een verdwenen geschiedenis
Psychical research was historisch onderzoek: onderzoek naar buitengewone ervaringen die concrete mensen in hun levensgeschiedenis hebben meegemaakt. Het vak is nu zelf een historisch verschijnsel geworden: de belangstelling van wetenschappers en filosofen voor dit onderzoek is goeddeels verleden tijd, de bevindingen lijken te zijn vergeten.

Het is opvallend dat dit vergeten onderzoek, dat zo discontinu lijkt te zijn met de wetenschappelijke cultuur, zelf juist de discontinuïteit van het geheugen onderzocht. In een tijd waarin alles transparant moet zijn en we zogenaamd ‘over alle informatie beschikken’ zijn we ons niet meer bewust van de selectiviteit van ons geheugen. Misschien is psychical research toch een wetenschap voor de toekomst.

Zie: Minisymposium Filosofie en spiritualiteit: “Wilde beesten in de filosofische woestijn”

9 december 2011 – Toegang gratis – 13.30-16.30 uur – Lipsiusgebouw, zaal 003 – Cleveringaplaats 1, Leiden – Tevens boekpresentatie van ‘Wilde beesten in de filosofische woestijn’