Hooglied gaat over liefde en seks, of…?


Theologen wereldwijd hebben hun best gedaan om aan Hooglied een mooie religieuze uitleg te geven, wegens ernstige cognitieve dissonantie. Een liefdesgedicht met een erotisch sausje in de Bijbel? Dat moét wel symbool staan voor één of ander goddelijk plan. ‘Dit is Gods boodschap voor de wereld.’ Gewauwel. ‘Christus is de bruidegom, de gemeente de bruid.’ Onzin. Hooglied is wat het is: een dialoog over liefde, mét erotiek. Atheïst Bart Klink zou het, samen met Herman Philipse, een ‘epistemologisch drama’ noemen. 

Theoloog Erik, op de site Staat Geschreven, geeft een uitleg waarop theoloog Jaap natuurlijk met een betere exegese komt en Erik graag op zijn sodemieter wil geven met een paar overduidelijke teksten waaruit blijkt dat Hooglied wel degelijk over Christus en zijn gemeente gaat.

Hooglied 2:4-7 ‘Hij brengt mij in het wijnhuis, boven mij zijn vaandel van liefde. Verkwik me met rozijnen, verfris me met appels, want ik ben ziek van liefde. Mijn hoofd rust op zijn linkerarm, met zijn rechterarm omhelst hij mij. Meisjes van Jeruzalem, ik bezweer je bij de gazellen, bij de hinden op het veld: wek de liefde niet, laat haar niet ontwaken voordat zij het wil.’

Religie is een epistemologisch drama
De Bijbel voor velerlei uitleg vatbaar. Wat zou filosofisch naturalist Klink ervan vinden? Die gaat er vanuit dat de Bijbel onbetrouwbaar is en verwijst hiervoor naar de wetenschap die dat heeft laten zien. Klink haalt Herman Philipse aan en noemt religie een epistemologisch drama. Hij zegt dat deze maand in De Atheïst:  ‘Wetenschap vs. religie: een conflict op drie gebieden’ en stelt dat wetenschappelijke ontwikkelingen het bestaan van God steeds onwaarschijnlijker hebben gemaakt.

Klink: ‘Gelovigen menen dat er naast de wetenschappelijke manier van kennis verwerven nog andere manieren zijn: other ways of knowing. Religieuze waarheden zijn hierop gebaseerd, en dus niet op wetenschappelijke kennis. Wat zijn deze bronnen en hoe betrouwbaar zijn ze? Traditioneel beroepen gelovigen zich hierbij op openbaringen. Niet alleen communiceert God direct met mensen (bijvoorbeeld in gebed of via profeten), maar Hij heeft zich ook geopenbaard via vermeende heilige geschriften, zoals de Bijbel. Met deze vorm van kennis zijn echter meerdere problemen: er is sprake van een epistemologisch drama (Philipse, 2008.)’

Verschil van mening
Als je leest hoe Erik en Jaap met de teksten omgaan, dan kan je daar zowel als gelovige als ongelovige geen kant mee uit. Wat is waar? De twee theologen verschillen vaak van mening: voor hen blijkt hoe dynamisch een boek van 2000 jaar oud eigenlijk kan zijn. Misschien bedoelen ze dat er er alle kanten met uit kunt? Welke is de goede?

Klink: Daarnaast: als de Bijbel bij kwesties die te controleren zijn keer op keer onbetrouwbaar blijkt te zijn, waarom zouden we deze openbaring dan wel vertrouwen in niet te controleren kwesties? Alles wijst erop dat de Bijbel puur mensenwerk is in plaats van goddelijke openbaring, wat overigens niets afdoet aan de literaire waarde ervan.’

De Bijbel als cryptogram
Literatuur, dat is er wat er van de Bijbel overblijft, zoals Klink stelt. Het lijkt mij hoogtijd dat er een nieuwe bijbel verschijnt, een Apodictisch Testament, waarin alles voor eens en altijd duidelijk wordt beschreven: nu is het een cryptogram, alles is verborgen. En als je het opgraaft, kan je er inderdaad alle kanten mee uit. Op de site Staat Geschreven mag je stemmen met wie je het eens bent, met Erik of Jaap. Als ik eerlijk ben, neig ik te stemmen op Bart. Alleen blijft bij mij God wel overeind: die gaat de wetenschap en, wat steeds duidelijker wordt, zelfs de religie zelf vèr te boven.

Klink: ‘Niet alleen beweren verschillende gelovigen verschillende – en vaak tegenstrijdige – dingen over God, ze zijn het ook onderling oneens over welke bron ware kennis over God verschaft. Zo menen moslims dat God zich geopenbaard heeft in de Koran, terwijl zowel christenen als joden deze openbaring niet erkennen. Christenen menen op grond van het Nieuwe Testament dat God in de persoon Jezus mens geworden is, terwijl joden dit verwerpen. Ook de persoonlijke ervaring blijkt geen betrouwbare kennisbron, gezien de grote verscheidenheid aan overtuigingen die daaraan ontsproten is.’

Zie: Hooglied: God? Nee, seks (Staat Geschreven) 

En: Wetenschap vs. religie: een conflict op drie gebieden
(pdf, De Atheïst, januari 2012)
 

Foto: grand-theatre.nl – Het Hooglied inspireerde choreograaf Pieter de Ruiter tot het ontwikkelen van de theater- en dansproductie ECHT?. Gerardjan Rijnders bewerkte het bijbelboek tot een dialoog voor de acteurs Els Ingeborg Smits en Cas Enklaar. Met de aansprekende choreografie van Pieter de Ruiter vormde ECHT? in 2004 een unieke voorstelling waarin de actuele waarde van een eeuwenoud liefdesgedicht tot uitdrukking is gebracht.

Beruchte historische ‘ketterse proef’ wordt live overgedaan


Wanneer voorwerpen van zichzelf ‘levende kracht’ bezitten, betekent dit dat God niet rechtstreeks alle natuurverschijnselen stuurt, zoals aanhangers van Newton meenden. Ketterij was het, verdachtmakingen te over en een golf van verontwaardiging was hoogleraar Willem Jacob ’s Gravesandes deel, toen hij, Newton trotserend, de natuurwetenschap op zijn kop zette.
– Dit meldt museum Boerhaave. De herhaling van een ‘ketterse proef’ zal live worden overgedaan op 29 januari.

In 1722 waagde de Leidse hoogleraar Willem Jacob
’s Gravesande het om het onaantastbare genie Isaac Newton te trotseren. Newton had beweerd dat de bewegingsenergie van een voorwerp evenredig toeneemt met zijn snelheid.
’s Gravesande keerde zich hier tegen. Valexperimenten met een bak klei hadden hem geleerd dat die toename met het kwadraat van de snelheid geschiedde. Reden: voorwerpen zouden ‘levende kracht’ (vis viva) bezitten. Een eenvoudige bak klei volstond bij het uitvoeren van deze proef, maar de gevolgen waren niet te overzien.

Een herhaling vindt plaats van een berucht historisch experiment dat de natuurwetenschap op zijn kop zette. Ad Maas en Tiemen Cocquyt, beiden conservator aan het museum, gaan in het kader van ‘Salon Boerhaave’ live een proef met vallende kogels reproduceren die van cruciaal belang is geweest in de wetenschapsgeschiedenis.

’s Gravesande was een Nederlands wis- en natuurkundige, studeerde aanvankelijk rechten. In 1715 werd hij gezantschapssecretaris te Londen, in 1717 hoogleraar te Leiden in de wis- en sterrenkunde, in 1734 in de wijsbegeerte aldaar. Met anderen publiceerde hij het Journal littéraire (1713ö1722, daarna als Journal de la république des lettres tot 1736 voortgezet). In de filosofie bestreed hij vooral de fatalistische leer der voorbeschikking van Spinoza en Hobbes. Hij was bevriend met Newton, wiens natuurkundige inzichten hij propageerde. Zijn standaardwerk Physices elementa was het eerste leerboek van de experimentele natuurkunde. Hij verrijkte de experimentele natuurkunde met duidelijke demonstratieproeven (bijv. de bol en ring van ‘s-Gravesande om de uitzetting van metalen bij verhitting te demonstreren) en een aantal ontdekkingen, daarbij gebruik makend van instrumenten die Johan van Musschenbroek voor hem vervaardigde.
(Info: Katholieke Universiteit Leuven)

Salon Boerhaave over Newton en de Levende kracht
zondag 29 januari 2012
aanvang 14.00 uur
t
oegang: entreekaartje Museum Boerhaave
Lange Sint Agnietenstraat 10, Leiden

Zie: Salon Boerhaave over Newton en de Levende kracht 

Illustr: Valproef (Museum Boerhaave) 

Religie staat de evolutietheorie toch niet zo in de weg


‘Wanneer we de evolutietheorie overwegen, zijn feiten belangrijk. Maar ons onderbuikgevoel is belangrijker, zo blijkt uit een experiment. Onderzoekers verzamelden 124 biologiedocenten in opleiding. De docenten kregen vragen voorgelegd waarmee de wetenschappers wilden achterhalen in hoeverre ze in de evolutietheorie geloofden.’
– Aldus meldt het Journal of research in Science Teaching.

Opvallend genoeg bleek het onderbuikgevoel omtrent de feiten zo’n sterke invloed te hebben dat ook de religieuze achtergrond van de proefpersonen geen rol speelde bij het uiteindelijk accepteren of afwijzen van de theorie. Blijkbaar staat religie de evolutietheorie toch niet zo in de weg. Als er iets in de weg staat, dan zijn we het zelf.

Hieronder de conclusie uit het betreffende artikel ‘Feeling of Certainty: Uncovering a Missing Link Between Knowledge and Acceptance of Evolution’ (Journal of Research in Science Teaching)

Findings of this study provide evidence that a previously unexplored variable, FOC, explains a significant proportion of the variance in acceptance of evolution among pre-service biology teachers. Further, the pattern of relationships found among FOC, knowledge of evolution, level of education, and acceptance of evolution provide support for a newly proposed theoretical model of factors that influence acceptance of evolution.

Though additional components of the model remain to be tested, results reported here indicate that a product of intuitive cognitions, FOC, strongly moderates acceptance of evolution. This finding is both encouraging and sobering. On one hand, we have identified a previously unexamined factor that seems strongly predictive of level of acceptance of evolution. On the other hand, we seem to have uncovered a factor that represents a category of cognitions, intuitive cognitions, for which we have little to guide us in designing educational interventions.

Since it is likely that intuitive cognitions play a role in acceptance of other ideas (or all ideas) in science, the findings reported here have implications for a broad range of issues and challenges in science education. For those engaged in studies of evolution education, explication of factors arising from intuitive cognitions and their interrelationships may enable us to move beyond a preoccupation with discrete convictions associated with particular religious traditions or worldviews and focus more intently on general principles associated with intuitive cognitions.

For those engaged in studies of other key ideas in science, or issues such as climate change, genetically modified organisms, or alternative energy sources, exploration of possible influences of intuitive cognitions seems warranted.

Zie: Onderbuikgevoel bepaalt of we evolutietheorie omarmen  (scientas.nl)

Bron: Feeling of certainty: Uncovering a missing link between knowledge and acceptance of evolution  (Journal of Research in Science Teaching)

Illustr. levensbeschouwelijk.blogspot.com