Abraham wìst dat God zijn zoon Isaak niet zou opeisen


Wordt de slaafsheid van gelovigen gesymboliseerd door Abraham, van wie in de Bijbel gezegd wordt dat hij aan God zó trouw was dat hij bereid was zijn zoon te offeren? Geen slaafsheid, maar eerder de moed van het geloof. Volgens Søren
 Kierkegaard zou Abraham er ook van overtuigd geweest kunnen zijn, juist door zijn sterke geloof in God, dat zijn zoon Isaak gered zou worden ‘door het ongerijmde’.

‘Hij geloofde dat God Isaak niet van hem zou eisen, terwijl hij toch bereid was om hem te offeren als dat verlangd zou worden. Hij geloofde krachtens het absurde, want van menselijke berekening kon geen sprake zijn. En het absurde was immers dat God, die dat van hem eiste, die eis het volgende ogenblik zou herroepen.’ (Johannes de silentio)

Sommige critici zijn van mening dat de slaafsheid van gelovigen wordt gesymboliseerd door Abraham. Volgens Andries Visser, vertaler van Vrees en Beven van Johannes de silentio, beschouwt de Leidse rechtsfilosoof Paul Cliteur dit boek – dat licht tracht te werpen op de hoofdfiguur Abraham – als ‘het gevaarlijkste boek uit de geschiedenis van de wijsbegeerte, omdat het een legitimatie van religieus gemotiveerd terrorisme en fundamentalisme’ biedt.

Cliteur had ook kunnen begrijpen dat je juist geen moordenaar hoeft te zijn als je God (of Allah) werkelijk gelovig bemint, want dan weerhoudt Hij je van een dergelijke gruweldaad. Terroristen en fundamentalisten trekken blijkbaar eveneens de verkeerde les uit het verhaal van Abraham en Isaak. God vraagt geen slaafsheid aan je geloof, vraagt niet om terreurdaden en moord.

‘Want wie God bemint zonder geloof reflecteert op zichzelf, maar wie gelovig God bemint, reflecteert op God.’ (Johannes de silentio over Abraham.)

Het gaat er om vanuit welk referentiekader je leest. Filosoof en schrijver Kierkegaard (1813 – 1855) vraagt zich 150 bladzijden lang af of Abraham een moordenaar of gelovige is. Cliteur denkt het te weten en ziet terrorisme en fundamentalisme, gezien zijn uitspraak in Filosofie Magazine.*

Vrees en beven verscheen onder het pseudoniem Johannes de silentio, waarin Kierkegaard het thema ‘geloven’ onderzoekt aan de hand van het verhaal van Abraham. Hij vraagt zich onder meer af of iemand zich voor zijn daden kan beroepen op een opdracht van God.

* Filosofie Magazine, nr. 10, 2004, p.29.

Vrees en Beven, Johannes de silentio, ISBN 978 90 5573 6, Uitgeverij DAMON, Budel

Illustr: Rembrandt: Abraham en Isaak, 1635, Hermitage in St. Petersburg

Advertenties

About Paul Delfgaauw

Zinzoeker Paul Delfgaauw, sinds september 2014 student Religiestudies, richting Media & Cultuur. Sinds 2016 Vrije Studierichting, aan de Academie voor Geesteswetenschappen Utrecht (voorheen HGU). Hij verkent sinds jaar en dag de gebieden religie en filosofie. Eigenlijk al vanaf het moment dat hij tijdens zijn eerste catechismusles de vraag kreeg voorgelegd waartoe de mens op aarde is. Sindsdien grasduint hij door boeken, tijdschriften en kranten die verhalen over zingeving, overtuigd als hij is dat God bestaat of gebeurt en op bovennatuurlijke wijze deel uitmaakt van ons leven. Op kritische wijze volgt hij zin en onzin van religie en filosofie en schuwt daarbij ook het gedachtegoed van het humanisme en atheïsme niet. In deze tijd bieden internet en de sociale media wereldwijd nog meer stof tot nadenken over goden, mensen en hun zoektocht naar elkaar. En met hopelijk begrip voor elkaar.

6 Responses

  1. valere De Brabandere

    -Het transcendente en absolute ‘zijn’ is er nu eenmaal; maar laten we begrippen zoals ‘god’ en andere op een eerder ‘ietsistische’ wijze zien, niet nader willen en kunnen bepalen, wat onmogelijk is. ; en zo komen we ook tot minder religieuze en andere conflicten …

    Like

  2. Had al net een stukje geblogd over Abraham en Isaak (www.kinderen-van-god.nl ) toen ik deze beschouwing tegenkwam. Dit soort hermeneutische bespiegelingen maken de bijbel tot een boek waar je een historische en culturele encyclopedie bij nodig hebt. Dat lijkt ver verwijderd van het “kind van God”-vertrouwen op dit boek als een helder licht op je pad of een persoonlijke liefdesbrief aan jou van God, himself.
    Het lijkt redelijker om er maar vanuit te gaan dat dit soort verhalen nu eenmaal behoren bij interessante legendes uit een primitief verleden waarin “God” zelf er zijn hand ook niet voor omdraaide om hele populaties te laten verzuipen, eerstgeborenen van alle Egyptenaren (van hoog tot laag) om te brengen (Exodus 12:29) en de “collateral damage” die ontstond bij de geboorte van zijn eigen zoon maar voor goed te nemen, ook al kostte dat in Bethlehem en omgeving alle jongetjes onder de twee jaar het leven (Matt 2:16).

    Like

  3. joost tibosch sr

    In oude volksverhalen worden de opvattingen van een stam of volk teruggevoerd op de stamvader. Het verhaal van “het offer van Jisjak” stamt uit de nomadentijd van het joodse volk. Zij trokken met hun kudden als halfnomaden rond in het gebied van steden en vaak in onmin met opvattingen van de bewoners van die steden, die op hen neerkeken.. In die tijd was het in steden nog heel gebruikelijk dat bv bij de bouw kinderoffers werden gebracht om de goden gunstig te stemmen.

    Als protest tegen die vanzelfsprekende kinderoffers gingen rondtrekkende nomaden, bij wie kinderen de enige garantie voor toekomst waren, over op dierenoffers. (In andere verhalen in dit verband ook op besnijdenis) Deze opvattingen en gedrag werden in verhaalvorm teruggevoerd op de stamvader Abram, met de toenmalige connotatie, dat hun God ook geen kinderoffers wilde en die verbood! (En dat niet kinderoffers, maar besnijdenis teken van het verbond met hun God was) Zij droegen de belofte met zich mee van een geweldig nageslacht ën een groot volk. Abram wordt dan ook Abraham=vader van een groot volk!

    Kierkegaard kende de Sitz im Leben van dit verhaal nog niet Nu is dat in de exegese al decennialang bekend. Dit soort verhalen kun je natuurlijk ook gebruiken om na te denken over wat geloven is. Je loopt dan wel het risico niet meer (nog niet) te snappen hoe en waarom deze verhalen zijn ontstaan en ze letterlijk als “historische verslagen” te lezen.

    De belofte van een “groot volk” wordt door ons nu bijna spontaan gedacht als gelovige oproep tot “eenheid van alle volkeren”, terwijl we als een Abraham in eerste instantie nog steeds denken dat het “eigen volk” belangrijker zou zijn ..als we het dan toch over geloofsinhoud en actuele geloofsinterpretatie hebben.”Trek weg uit dit land..en ga naar het land dat ik je zal wijzen” (Gen 12,1)

    Like

Reacties zijn gesloten.