De moraal als ultieme krachtmeting tussen wetenschap en religie


Filosoof Sam Harris vindt dat het tijd wordt dat de wetenschap de plek inneemt die de religie eeuwenlang geclaimd heeft. Hij haalt de muur tussen harde feiten en menselijke waarden neer en spoort ons aan te denken over goed en kwaad in meetbare termen van menselijk en dierlijk welzijn. Daarbij beschouwt hij de ervaringen van wezens met een bewustzijn als pieken en dalen in een ‘moreel landschap’.

Goed of kwaad
Het fundamentele bezwaar tegen Harris’  idee van een ‘wetenschappelijke moraal’ is volgens René Fransen dat je goed en kwaad pas wetenschappelijk kunt meten wanneer je objectief hebt vastgesteld wat ‘goed’ of ‘kwaad’ is. Harris slaat die stap over. Fransen zei dat gisteren in Geloof en wetenschap, in het artikel Gevaarlijke ratio: over liefde en moraal.

Hij (Harris, pd) noemt ‘goed’ wat binnen zijn liberaal-humanistisch wereldbeeld past. Hij schrijft bijvoorbeeld over de rellen die volgden op de publicatie van de Deense spotprenten van de profeet Mohammed. Dat waren ‘goedaardige spotprenten’, aldus Harris. Waarop baseert hij dat? Welk objectief criterium kun je gebruiken om een spotprent als goedaardig of kwaadaardig te classificeren?

Morele waarheid
Harris
stelt dat morele waarheid geheel afhankelijk is van de feitelijke en mogelijke wijzigingen in het welzijn van bewuste wezens. Als zodanig zijn er dingen over te ontdekken door middel van zorgvuldige observatie en eerlijke redenering.

Het lijkt mij dat de enige manier waarop wij een mondiale beschaving, gebaseerd op gedeelde waarden, kunnen gaan opbouwen – zodat wij elkaar op dezelfde politieke, economische en milieudoelstellingen kunnen vinden – toegeven is dat de vragen over recht en onrecht en goed en kwaad op dezelfde wijze antwoorden hebben als de vragen over de gezondheid van de mens.

Gevaarlijke ratio
Volgens Fransen kunnen rationele overwegingen inderdaad helpen bij de afweging wat goed of fout is. ‘Het grote probleem met de stellingname van Harris is dat rationele besluiten alleen op grond van voldoende gegevens genomen kunnen worden. Maar in veel, heel veel gevallen zijn die gegevens er niet. En dan kan rationaliteit zelfs schadelijk zijn.’

Is een rationele moraal mogelijk? Ik betwijfel het. Rationele overwegingen kunnen helpen bij de afweging wat goed of fout is. Niet onbelangrijk maar heel wat anders dan wat Harris wil. En voor wie denkt dat er wel degelijk een rationele moraal is de volgende vraag: ‘Is it better to have loved and lost / or never to have loved at all?’

Zie: Gevaarlijke ratio: over liefde en moraal (René Fransen)

en: ‘Het morele landschap’ van Sam Harris (artikel en podcast)

Boek (recensie Taede Smedes): Het morele landschap (Sam Harris)

Het morele landschap, Auteur: Sam Harris, Vertaler: Frans van Zetten, 978 90 295 7841 7, Aantal pagina’s: 304 Paperback, De Arbeiderspers, NUR: 740, Prijs: €24,95

Advertenties

About Paul Delfgaauw

Zinzoeker Paul Delfgaauw, sinds september 2014 student Religiestudies, richting Media & Cultuur. Sinds 2016 Vrije Studierichting, aan de Academie voor Geesteswetenschappen Utrecht (voorheen HGU). Hij verkent sinds jaar en dag de gebieden religie en filosofie. Eigenlijk al vanaf het moment dat hij tijdens zijn eerste catechismusles de vraag kreeg voorgelegd waartoe de mens op aarde is. Sindsdien grasduint hij door boeken, tijdschriften en kranten die verhalen over zingeving, overtuigd als hij is dat God bestaat of gebeurt en op bovennatuurlijke wijze deel uitmaakt van ons leven. Op kritische wijze volgt hij zin en onzin van religie en filosofie en schuwt daarbij ook het gedachtegoed van het humanisme en atheïsme niet. In deze tijd bieden internet en de sociale media wereldwijd nog meer stof tot nadenken over goden, mensen en hun zoektocht naar elkaar. En met hopelijk begrip voor elkaar.

5 Responses

  1. keuleniscool

    Meer dan 1 miljoen vrouwen zijn levend verbrand , omdat ze een heks zouden zijn .
    Ik heb mijn 3 zwartste jaren van mijn leven in een klooster gezeten .
    Bij de broeders in Bleijerheide Kerkrade .
    Dit bleek later,een en al een pedofielen concentratie te zijn.
    Geloof maakt meer kapot dan je denkt .

    Like

  2. Morele waarden zijn niet gelijk. Stel je het volgende voor:

    Pietje zegt dat zijn morele waarde is dat je homoseksuelen mag vermoorden. Zijn tweede morele waarde is dat niemand de homoseksuelen mag verdedigen tegen de moord.

    Jantje zegt dat zijn morele waarde is dat je homoseksuelen niet mag vermoorden. Zijn tweede morele waarde is dat je homoseksuelen mag verdedigen tegen diegenen die homoseksuelen wil vermoorden, desnoods met geweld, desnoods door het vermoorden van de mensen die proberen om homoseksuelen te vermoorden.

    Ik zeg dat Jantje’s moreel systeem superieur is aan Pietjes en het mag met geweld aan Pietje opgelegd worden. Wat Jantje doet is gerechtvaardigd. Pietje daarentegen kan niet protesteren en zeggen: “waarom leg je dit moreel systeem aan mij op?” Hij is niet gerechtvaardigd om zich te verzetten en zijn moreel systeem aan Jantje op te leggen.

    Jantje heeft de vrijheid om zijn moreel systeem aan Pietje op te leggen. Pietje heeft die vrijheid niet.

    Like

  3. joost tibosch sr

    MMT Alle morele waarden vallen binnen de vrije menselijke keuze, zelfs de keuze tot “wereldvernietiging”. De mens is zelfs het enige wezen dat minder kan zijn dan zijn eigenlijke maat en bedoeling lijkt te zijn! Dwang van buiten (en ook wetenschap niet!) kan dat jammer genoeg niet echt voorkomen!..En werkt soms zelfs averechts..

    Like

  4. ==Is een rationele moraal mogelijk?==

    Natuurlijk. Er bestaan twee soorten morele waarden: relevante en irrelevante. De relevante morele waarden zijn verbonden met het overlevingsinstinct, met fundamentele biologische en psychologische behoeftes. Deze zijn ook universele waardes. We willen niet vermoord worden, bestolen, belogen, beroofd van vrijheid. Deze waarden kunnen ook aan alle mensen in de wereld met dwang opgelegd worden. De andere morele waarden zijn een kwestie van vrije keuze en kunnen aan andere mensen niet opgelegd worden.

    http://www.mihai.nl/2010/04/16/doodslag-voor-waarderelativisme/

    Like

  5. joost tibosch sr

    Natuurlijk zijn voorhanden rationele overwegingen eigenlijk onontbeerlijk bij de menselijke beslissingen tussen goed en kwaad, wel in het besef dat die beslissingen zich bovendien nog eens in alle beperktheid en tijdgebondenheid afspelen, ingebed in menselijke geschiedenis, cultuur en gezamenlijk gedrag.
    De individuele vrijheid van die beslissingen blijft in zijn eigenstandigheid bovendien zo geïntegreerd in het menselijk gedrag, dat het me niet verstandig lijkt om vrijheid, rationaliteit en moraal natuurwetenschappelijk te “demonteren” en “van elkaar los te schroeven”.
    Zeker als men dan alleen nadruk gaat leggen op onze moderne wetenschap als beslissend element van menselijk beslissing, doet men zichzelf in zijn menselijke complexiteit tekort en -dat vergeet men wel eens- aan mensen uit het verleden onrecht, die deze moderne rationele inzichten niet eens konden hebben. En niet alleen wíj hebben onze mensenrechten!

    Like

Reacties zijn gesloten.