Jezus, toch jubelend aan het kruis…

196557_2719
Ik verbaasde me er als kind al over dat het lijdensverhaal van Jezus eindigt met de woorden: ‘O God, mijn God, waarom hebt U mij alleen gelaten? Ik schreeuw om uitkomst, maar die is ver van mij. Ik huil om hulp. O mijn God, ik roep overdag naar U, maar krijg geen antwoord. Ook ‘s nachts roep ik, maar ik krijg geen rust.’ Het begin van een psalm, daarna werd het stil.

Heeft Jezus er 33 jaar over gedaan om zo te eindigen? In wanhoop sterven? Waarom geen triomf? Het was toch volbracht? Natuurlijk was Jezus aan het einde van zijn krachten gekomen en had Hij weinig energie over om enthousiast uit te roepen dat zijn opdracht gelukt was. Maar toch.

De psychoanalyticus Erich Fromm (1900 – 1980) vroeg zich af hoe het te verklaren is dat de meeste christelijke theologen het idee aanvaarden, dat Jezus stierf met woorden van wanhoop op de lippen, in plaats van te onderkennen, dat Hij bij het sterven psalm 22 reciteerde. Fromm had er geen vrede mee en ging op onderzoek uit. Veel martelaren waren er immers geweest, die in vol vertrouwen en zonder een spoor van wanhoop gestorven waren.

Fromm vond het antwoord. Wat bleek? In de joodse traditie is het tot op de dag van vandaag de gewoonte om de boeken van de Pentateuch aan te duiden met het eerste belangrijkste woord of regel. Ook sommige psalmen worden nog altijd naar hun eerste woorden of regel genoemd.

En dan komen we er achter dat de psalm die Jezus uitsprak weliswaar begint in wanhoop, maar eindigt in een jubelende stemming van geloof en hoop. Het slot luidt:

‘Het nageslacht zal Hem dienen en ieder vertelt zijn kinderen over Hem. Zij zullen Zijn recht en goedheid doorgeven aan allen die nog geboren moeten worden, omdat Hij alles heeft volbracht.’

Bron: Erich Fromm, Psalm 22 en de lijdensgeschiedenis, in: ‘Gij zult zijn als goden’– een humanistische interpretatie van het Oude Testament, Bijleveld, Utrecht

Illustr: dailymythogies.wordpress.com

gijzultzijnalsgodenErich Fromm (1900-1980) geldt als een der belangrijkste denkers over mens en maatschappij van onze tijd. Met boeken zoals De angst voor vrijheid en Liefhebben; een kunst, een kunde had hij grote invloed op het moderne wereldbeeld.
Een van de beduidendste werken van zijn hand is Gij zult zijn als goden, een even inspirerende als diepgaande lezing en interpretatie van het Oude Testament. In dit boek biedt Fromm een meeslepend beeld van de oudste bronnen van de joods-christelijke beschaving, ontdaan van de kerkelijke dogma`s en religieuze taboes. Steekhoudend brengt Fromm in kaart hoe het Oude Testament het verhaal vertelt van een bevrijding. Niet alleen de bevrijding van het joodse volk uit slavernij en ballingschap, maar vooral de bevrijding van de mens uit de kluisters van bijgeloof en afgoderij.

Pasen of de mythes uit de klassieke oudheid

MMSarneauPaasverhaal (1) ‘We gaan met een tijdmachine terug naar Rome in het jaar 50 na Chr. We zijn nu Romeinen en bevinden ons in het Colosseum, waar we deel gaan nemen aan een quiz. Waarom 50 na Chr? Omdat op dat moment al die teksten uit het nieuwe testament, zoals de evangeliën, nog niet zijn geschreven. Niemand kent die dus nog.’ – Zo begint de vertelling Een ultieme liefdesverklaring door Bram Moerland en Frits van Yperen. Het paasverhaal, anders verteld.

Horus Zij duiken in de klassieke oudheid en vertellen in hun internetuitgave onder meer over de Perzische Mitra die op de winter zonnewende – toen 25 december – als goddelijk kind geboren werd op een nederige plek in een stal. En hij kreeg bezoek van wijzen uit het oosten. En over de Egyptische godin Isis die als maagd zwanger werd van zoiets als de heilige geest, geboorte gaf aan de godenzoon Horus, terwijl Isis na de geboorte nog steeds maagd was.

Dionysos Ook vertellen ze over de Griekse god Dionysos die op zijn bruiloft water veranderde in wijn, aldus het verhaal dat gaat in de klassieke oudheid. Dionysos reed op een ezel een stad binnen, werd bij de poort toegejuicht door jonge vrouwen, daarna gevangen genomen, voor de koning geleid, beschuldigd van hoogverraad, bij die beschuldiging stil zweeg en vervolgens ter dood veroordeeld.

‘Maar als je een beetje thuis bent in de klassieke literatuur van die tijd dan is het echt niet zo moeilijk om te ontdekken dat die manier van lezen van die oude verhalen – bijvoorbeeld over de biografie van Jezus zoals we die in de Bijbelse evangeliën kunnen lezen – door de schrijvers helemaal niet bedoeld waren om in letterlijke zin geloofd te worden. Want die schrijvers wisten ook wel dat ze leentjebuur speelden bij allemaal bestaande verhalen uit de klassieke oudheid.’ 

Ziel Zo staat het verhaal van Pasen ineens in een geheel ander daglicht. Moerland en Van Yperen vertellen met voorbeelden over hoe je met teksten, verhalen, om dient te gaan, verhalen, niet bedoeld om in letterlijke zin – ‘wie oren heeft die hore’ – geloofd te worden: een andere manier van omgang met teksten is mogelijk; over de verhalen, gelijkenissen, van Jezus. Over het laatste avondmaal en hoe mysticus Meister Eckehard met verhalen omgaat: over moeder Maria schreef hij dat zij voor en na de geboorte van de christus maagd was, en eigenlijk onze ziel symboliseert.

‘En daarmee gaat hij met het verhaal om zoals dat in de klassieke oudheid in de tijd van Jezus heel gebruikelijk was. Als je iets wilde vertellen over de ziel van de mens, dan deed je dat in de vorm van mythes. Mythes zijn de taal van de ziel. En in die mythes zijn vrouwen vaak het symbool van de menselijke ziel.’  

‘Het verhaal gaat dus over onze eigen ziel. Als je alle beelden loslaat, die je bijvoorbeeld hebt over jezelf en over God, kom je in een soort leegte terecht. Dat is de maagdelijkheid van de ziel. Iets wat in de eigen ziel plaatsvindt. Eckehard noemt dat de geboorte van de Christus in jezelf. Moeder Maria staat dus symbool voor het maagdelijk worden van de menselijke ziel. En is dat een revolutionaire gedachte? Nee, niet bepaald.’

Het verhaal van Meister Eckehard is niet nieuw, want het staat volgens de schrijvers gewoon in de brief aan de Kolossenzen van het nieuwe testament, in een brief die aan Apostel Paulus wordt toegeschreven maar niet van Paulus is en waarin de schrijver van de brief schrijft: ‘Het geheim is dit: Christus woont in U.’ (Illustr: gather.com)

‘In die brief aan de Kolossenzen staat ook: ‘Christus is de werkelijkheid’. Kortom, Christus is wat je echt bent. Is de werkelijkheid in jezelf. En dat heeft alles met Pasen te maken.’ 

meister eckhart‘Ik kan je wel opeten!’
De schrijvers stellen dat om zelf de eigen bestemming te vinden, je je eigen roeping dient te volgen, als misschien wel de hoogste vorm van naastenliefde.

Het is vermoedelijk de naastenliefde die Jezus bedoeld heeft toen hij op witte donderdag tijdens het laatste avondmaal zegt: ‘Neemt dit want dit is mijn vlees en neem dat want dat is mijn bloed.’ Dat eten op die manier, dat kennen we ook uit de Mitras godsdienst, waar wordt verteld wie mijn bloed niet drinkt en mijn vlees niet eet zal geen verlossing ervaren. Het bloed drinken en het vlees eten in symbolische zin is het symbool van één worden met. Je eet hem als het ware op. Je zegt het ook tegen een kind waar je van houdt: ‘Ik kan je wel opeten.’ En dat bedoel je dan vol van liefde.’

‘In het Evangelie van Thomas staat: ‘Wie mijn woorden uit mijn mond drinkt, zal worden als ik. En ik als hij.’ De boodschap van Jezus volgens het Nieuwe Testament is dat we allemaal zouden kunnen worden als hij. Dat we allemaal een christus zouden kunnen worden. En dat we allemaal zoals Jezus kunnen zeggen: ‘Jij bent mij in een andere vorm.’

bramvoorweborigNag Hammadi Het verhaal van Bram Moerland (foto: twitter) en Van Yperen – die Moerlands tekst uitwerkte – gaat over meer dan wat ik hier kan weergeven en beslist de moeite waard om in zijn geheel te lezen. Zo gaat het ook over de gelijkenissen van Jezus; solliciteren bij het bisdom in Utrecht en dan goed luisteren naar de tip van de personeelschef…

En over de bij Nag Hammadi teruggevonden teksten in 1945. Over de geboorte van de christus in jou, waardoor je spiritueel van namaakmens in een echt mens verandert. En een veelzeggend verhaal over Mosje die na zijn dood bij God komt die aan hem vraagt wat hij ervan gemaakt heeft op aarde…

Zie: De ultieme liefdesverklaring – het paasverhaal anders verteld

‘Religie en wetenschap zitten vastgeroest in het eigen gelijk’

copernicus
‘Wetenschappers zetten zich af tegen religie, maar ben je wel eens bij een symposium over Darwin geweest? Dat heeft ook iets onfeilbaars. De zuiver materialistische wetenschappers zijn de middeleeuwse pausen van deze tijd. De wetenschap zou in dienst moeten staan van een beter begrip van ons mens- en wereldbeeld, maar nu claimt ze het gehele mens- en wereldbeeld te zijn.’ Dit zegt hoogleraar geowetenschappen, Klaas van Egmond, in een interview met De Nieuwe Pers.

‘Ergens tussen het individu en het collectief, en tussen het materialistische en het spirituele, bevindt zich dan de echte, menswaardige vrijheid. Van Egmond pleit daarom onder andere voor een nieuwe dialoog tussen religie en wetenschap.’

Klaas-van-Egmond-CorbinoIn het artikel Middeleeuws!, waarmee DNP onder de kop Habemus Papam nog even doorblogt over de paus, geeft Klaas van Egmond antwoord aan Ties Joosten op de vraag waar de antipathie tussen wetenschap en religie vandaan komt en over hoe de wetenschap bijdraagt aan de verstoorde relatie met religie. Hij stelt dat 75% van de mensheid zichzelf religieus noemt en dat de materialistische wetenschapper dat allemaal wegzet omdat die nu met zekerheid meent te weten hoe de wereld in elkaar zit.  (foto: KVE)

‘De wetenschap bevindt zich naar mijn mening dus in een nog vrij primitief stadium. In die zin is de wetenschap de voortzetting van de kerk met andere middelen. (…) Hervormden en gereformeerden kunnen vanwege een paar religieuze leerstellingen nog altijd niet met elkaar door één deur. Iedereen zit met zijn eigen ego zijn eigen waarheid te bewaken, het is om dol van te worden. Hoeveel kerkgemeenschappen hebben we hier in Nederland wel niet? Wie heeft er gelijk dan? Mogen we dat alsjeblieft eens horen na 1600 jaar?’

Een-vorm-van-beschavingVan Egmond is de schrijver van het boek Een vorm van beschaving, waarin hij stelt dat religie verviel tot inquisitie; op het collectief gerichte staten tot totalitaire staten vervielen, en het huidige op kapitaal gefundeerde systeem tot hedonisme vervalt.

‘Een herhaling van deze rampzalige geschiedenis is volgens Van Egmond alleen te voorkomen als we zoeken naar een min of meer gemeenschappelijk mens- en wereldbeeld tussen al deze systemen en ideologieën. (…) Zowel de religie als de wetenschap zou moeten beseffen dat ze een deel van het geheel zijn, niet het al. Het probleem is dat telkens een deel zich aanmatigt het geheel te zijn. De nieuwe paus heeft nu gezegd dat hij de dialoog met andersdenkenden wil aangaan, dat stemt mij hoopvol. Toch moet ik nog zien of het er echt van komt, zowel de institutionele religie als de materialistische wetenschap zitten vooralsnog vastgeroest in het eigen gelijk.’

Zie: Middeleeuws!

copernicusdigitaalIllustr: rkk.nl – ‘Copernicus de astronoom in gesprek met God’, schilderij van Jan Matejko (1872) – Ook priester Nicolaas Copernicus liet zich door zijn geloof niet weerhouden van het opstellen van theorieën die het geloof zouden ondermijnen.  (Foto rechts: Kronenberg Foundation – digitale reconstructie.)

In 1543 publiceerde hij zijn fameuze geschrift ‘Revolutionibus Orbium Coelestium’, waarin hij stelt dat de zon het middelpunt is van het sterrenstelsel. Hij schreef dat de aarde om de zon heen draaide en niet andersom. (kunstvensters.com)