Theologie en het claimen van de waarheid

een-wereld-religie
Hoogleraar praktische Theologie Ruard Ganzevoort schreef in juni dat de theologie haar claim op de waarheid moet opgeven: ‘Als we de oude begrippen uit hun strikt religieuze tradities losmaken, ontdoen van waarheidsclaims en bevrijden uit het kerkelijke jargon, kunnen ze opnieuw vruchtbaar worden.’ Filosoof en theoloog Rik Peels zegt nu dat elke vorm van theologie zonder waarheidsaanspraak gedoemd is tot inconsistentie en intolerantie.

Waarheidsclaim? Is er een waarheid dan? Is er al een app van? Dat zouden vele apps worden, ieder mens heeft zijn waarheid. Daar kun je het over hebben, zonder elkaar naar het leven te staan, maar gewoon uit onderlinge nieuwsgierigheid. Wat denk jij? Wat is jouw waarheid?

En dan is er hopelijk nergens een scheidsrechter die beslist welke waarheid de waarheid is. Over alles kan je spreken, al of niet stellig, al of niet over God, of liever over geloof, hoop en liefde, zoals Ganzevoort zo graag doet.

‘De godsdienstpsycholoog Paul Pruyser schreef eind jaren zeventig over geloof als kenmerk van geestelijke gezondheidszorg. Hij doelde daarbij niet op ‘het geloof’ als een set van leerstellingen en normen, maar over een levenshouding waarbij iemand het leven beaamt en zich engageert met idealen en dromen.’ (Ruard Ganzevoort in: Spelen met heilig vuur.)

Ganzevoort stelt dat mensen geen behoefte meer hebben aan godgeleerden die de waarheid in pacht hebben, maar aan theologen die oude en nieuwe spirituele bronnen kunnen duiden. Zij moeten buiten de veilige kaders van kerken en religieuze tradities durven stappen. Rik Peels stelt nu juist dat Ganzevoort zelf allerlei waarheidsclaims stelt, bijvoorbeeld zijn bewering dat (het waar is dat) de theoloog over God niets zinnigs kan zeggen en alleen zinnig kan spreken over mensen, hun bronnen en tradities.

‘De een denkt bij ‘God’ aan de dwang van de klassieke kaders terwijl de ander die zich niets aantrekt van officiële religieuze verhalen. Daarmee is het woord ‘God’ niet geschikt als eenduidig concept; het kan echter bij uitstek dienen om de veelkleurigheid van persoonlijke betekenissen te verduidelijken.’ (Ganzevoort)

spelenmetheiligvuur
Eigenlijk hangt Ganzevoort een heleboel waarheden aan – die hij wijsheden noemt – en bespreekt in zijn pamflet Spelen met heilig vuur dan ook de wijsheidstradities, zoals bij de Griekse filosofen en de religieuze heilige boeken, en noemt ook het humanisme dat teruggrijpt op oudere bronnen, en volkse en alledaagse tradities met hun tegeltjeswijsheden. 

‘De preken die Dietrich Bonhoeffer van 1931 tot 1933 in Berlijn hield, staan vol met claims omtrent waarheid en onwaarheid van dingen die in zijn tijd geroepen werden. Zijn preken houden zijn gehoor een spiegel voor.’ (Rik Peels)

Peels stelt dat de theoloog op basis van ervaringen, tradities, intuïties, de Bijbel en andere bronnen wel degelijk allerlei dingen over God zeggen en daar een redelijke publieke discussie over voeren, terwijl Ganzevoort stellig en zonder argumentatie stelt dat de theoloog niets zinnigs over God kan zeggen.

‘Een redelijke publieke discussie’ betekent volgens mij dat er geen enkele claim te beluisteren zal zijn, maar iedereen ruimte krijgt voor zijn eigen waarheid. De theoloog kan van alles (of niets) over God zeggen, al naar gelang die bron die hij gebruikt. Het kan allemaal zinnig zijn, zolang je naar elkaar luistert, zonder verplicht te zijn de waarheid te moeten slikken. Zonder echter een claim op de waarheid worden de waarheden pas echt interessant. Het blijft altijd jouw of zijn/haar waarheid. En daar mag over en weer best kritisch mee worden omgegaan.

‘Omdat er ruimte is voor waarheidsclaims, wordt het ook mogelijk kritisch te schiften. We kunnen dan schadelijke visies, zoals de morele opvatting dat een weduwe met haar man levend begraven moet worden wanneer hij overleden is, en empirisch aantoonbare onwaarheden, zoals de opvatting dat de aarde niet meer dan een paar duizend jaar oud zou zijn, kritisch bevragen.’ (Peels)

Zie: Theologie als makelaar in levenswijsheid?

en: De theologie moet haar claim op de waarheid opgeven

Illustr: xandernieuws.nl

Rik-PeelsDr. Rik Peels (foto: VU) is postdoctoraal onderzoeker en docent aan de Faculteit Wijsbegeerte van de Vrije Universiteit Amsterdam, De Boelelaan 1105, 1081 HV Amsterdam, mail@rikpeels.nl, website: http://www.rikpeels.nl. Hij doet onderzoek naar de grenzen van de wetenschap binnen het project Science beyond Scientism en is verbonden aan het Abraham Kuyper Center for Science and Religion.

ruardRuard Ganzevoort (foto: hetgoedeleven.nl) daagt de theologie uit zich buiten de kaders van de christelijke kerk te richten op wat hij ‘publieke theologie’ noemt. Dit betekent dat theologen hun claim op de waarheid moeten opgeven en het gesprek aan moeten gaan over levenswijsheid in kunst, cultuur, politiek en economie, zorg en onderwijs, wetenschap en sport, kortom in het gehele leven. De theoloog moet een makelaar in levenswijsheid worden die kennis niet langer alleen uit de christelijke traditie haalt, maar vanuit diverse bronnen mensen kan helpen keuzes te maken op het gebied van de levensbeschouwing. (ruardganzevoort.wordpress.com)

Advertenties

About Paul Delfgaauw

Zinzoeker Paul Delfgaauw, sinds september 2014 student Religiestudies, richting Media & Cultuur. Sinds 2016 Vrije Studierichting, aan de Academie voor Geesteswetenschappen Utrecht (voorheen HGU). Hij verkent sinds jaar en dag de gebieden religie en filosofie. Eigenlijk al vanaf het moment dat hij tijdens zijn eerste catechismusles de vraag kreeg voorgelegd waartoe de mens op aarde is. Sindsdien grasduint hij door boeken, tijdschriften en kranten die verhalen over zingeving, overtuigd als hij is dat God bestaat of gebeurt en op bovennatuurlijke wijze deel uitmaakt van ons leven. Op kritische wijze volgt hij zin en onzin van religie en filosofie en schuwt daarbij ook het gedachtegoed van het humanisme en atheïsme niet. In deze tijd bieden internet en de sociale media wereldwijd nog meer stof tot nadenken over goden, mensen en hun zoektocht naar elkaar. En met hopelijk begrip voor elkaar.

7 Responses

  1. henkkarssenberg

    De wereld heeft zeker geen behoefte aan theologen, die als enige waarheid claimen, dat er geen waarheid is. Jezus Christus heeft zichzelf ‘de waarheid’ genoemd en heeft het ook waar gemaakt. Velen hebben die Waarheid gevonden en zullen die echt nooit weer prijsgeven.
    Met miljoenen gelovigen over de hele wereld, jongeren, ouderen, geleerden en eenvoudigen wil ik blijven geloven, dat Jezus Christus is gestorven en opgestaan en zal terugkomen om recht te spreken over levenden en doden. Velen hebben de belijdenis van dit geloof met de dood moeten bekopen, zoals Bonhoeffer. Maar voor een vage filosofie, waarmee je alle kanten op kunt zal geen mens zijn hand in het vuur steken, laat staan de brandstapel op gaan.
    Kun je er echt zeker van zijn dat er geen levende God is, anders dan een menselijke projectie? Dan houdt de ‘theo’logie zich eigenlijk bezig met gebakken lucht, hoe mooi de woorden ook gekozen worden.

    Like

  2. joost tibosch sr

    Evenmin als creationisme zijn pantheisme of pan-entheisme natuurwetenschappelijk te bewijzen. Het zijn menselijke meningen die zich met ervaringsargumenten aannemelijk moeten maken en dan pas in aanmerking komen voor al dan niet persoonlijke keuze.

    Like

  3. Carla

    Hoewel ik denk dat Ruard Ganzevoort met zijn pamflet de tongen wilde losmaken, valt me in de commentaren, hier en elders, op dat er het meeste wordt gestruikeld over het woord ‘waarheid’.
    Wat zou dat toch zijn met…….waarheid?
    😉
    Ach, als de waarheid van vandaag maar niet de gevangenis van morgen wordt.
    Zelf ben ik op mijn hoede wanneer iemand meent ‘de waarheid’ gevonden te hebben. 🙂

    Ik kan alleen maar ademen in een theologie die bij de tijd blijft en op een nieuwe manier naar de verhalen kijkt.

    Like

  4. MNb

    “hun menselijke recht op verantwoorde of in geloof ver”antwoord”e zingeving”
    Dat het menselijk leven zin heeft of zingeving nodig heeft is een mening, geen wetenschappelijk feit. Daar valt dus geen wetenschappelijk werk aan te verrichten.
    Wél kunnen kan het feit dat sommige mensen die meningen er op na houden wetenschappelijk onderzocht worden. Dat is niet hetzelfde.

    Like

  5. joost tibosch sr

    Een theoloog claimt nu als wetenschappelijk wereldburger voor alle mensen hun menselijke recht op verantwoorde of in geloof ver”antwoord”e zingeving en neemt die met haar betreffende traditie serieus in zijn wetenschappelijk werk.

    Persoonlijk mag hij natuurlijk als iedereen zo verantwoord mogelijk kiezen tussen of voor bepaalde menselijke zingeving en geloof. Bij zo’n keuze spelen ook veel andere zaken dan ook hopelijk breed theologisch wetenschappelijk aanbod.

    De ‘schoenen’ van “Makelaar in levenswijsheid” zijn echt veel te groot voor een theoloog.

    Like

Reacties zijn gesloten.