God (en de moraal) bestaan ook zonder religie

fransdewaal (1)
Jan Hoek stelt dat alleen onder Gods vleugels de moraal veilig is. Hij vraagt zich af wat er zal gebeuren met de moraal in Europa wanneer de oude, religieuze fundamenten echt verdwenen zijn. Hij zal bedoelen wanneer het instituut kerk verdwenen is, want mensen blijven geloven, alleen niet meer zozeer in kathedralen. Als God bestaat, heeft Hij onze religieuze gevoelens ingebakken in de mens, dus de moraal ook. Er zijn atheïsten met een hogere moraal dan gelovigen.

‘Wat zal er gebeuren met de moraal in Europa, wanneer de oude, religieuze fundamenten echt verdwenen zijn? Wat zijn de effecten wanneer ongeloof volledig tot standaard van de massacultuur is geworden? Onze cultuur zindert nog van de moraal die eeuwenlang is overgedragen door het christendom, waarbij zorg voor de zwakken, naastenliefde, de intrinsieke waarde van een mensenleven, nieuwe kansen voor misdadigers, goedgeefsheid aan mensen die niet je verwanten of volksgenoten zijn, vergeving enzovoort hoog in het vaandel staan.’ (Jan Hoek) 

Met het slopen van de kerken verdwijnen ook de oude, religieuze fundamenten, maar dat wil niet zeggen dat de moraal daar ook mee ondergraven wordt. Als je in God gelooft, bestaat Hij ook wel zonder de religieuze fundamenten die de mens in allerlei vormen heeft vastgelegd. Zonder geloof is moraal prima uit te leggen. Geloof geeft hooguit extra vorm aan die moraal, maar dat geldt dus ook voor de atheïst. We kunnen gerust zijn op de sociale gevolgen van massaal aangehangen ongeloof op langere termijn. Ongeloof leidt echt niet tot moraalloosheid.
Hoek volgt in zijn bijdrage de grote lijn van het boek God bewijzen van Stefan Paas en Rik Peels, waarmee hij van harte instemt met hun stelling dat ongeloof in het bestaan van God het vrijwel onmogelijk maakt om een intellectueel houdbare positie in te nemen omtrent moraal.

‘Maar intussen hebben we geen enkele reden om aan te nemen dat de evolutie ons heeft geholpen aan ‘ware’ (dat is nog wat anders dan ‘nuttige’) opvattingen over goed en kwaad. Ons eigen gevoel kan geen objectieve maatstaf zijn. Atheïsme en zelfs agnosticisme leiden derhalve per definitie tot moreel scepticisme.’ (Jan Hoek)

Maar is het niet frappant dat er tot op heden geen culturen zijn gevonden waarin geen religie voorkwam? De oudste ons bekende religieuze uiting dateert uit circa 40 – 50.000 voor Christus, de tijd dat waarin men welbewust overledenen ging begraven. Toen al geloofde mensen dat het leven zich niet beperkte tot het lichamelijke bestaan. In die tijd was het instituut kerk nergens te bekennen, maar mensen hadden wel een moraal, dat bewijzen alleen al de begrafenisrituelen. En God bestond toen ook al. Zonder kathedralen.

janhoekJan Hoek (foto: narcis.nl) is bijzonder hoogleraar gereformeerde spiritualiteit. Spiritualiteit! Dat is een mooier en hedendaagser begrip dan religie. Hoek verstaat er wellicht iets anders onder dan dat spiritualiteit een vrijere vorm van religie, van geloof is. De gelovige mens van nu is meer spiritueel dan blind aanhanger van een religie met wetten, voorschriften en belijdenissen. De mens gelooft meer en meer van uit zichzelf, niet op gezag. Hoek moet toch beseffen dat moraal al bestond, voordat Boeddha, Jezus en Mohammed hun vlaggen op aarde plantten?

‘Welke toekomst is er voor deze morele idealen wanneer geloof in God steeds verder in onze achteruitkijkspiegel verdwijnt? We kunnen niet gerust zijn op de sociale gevolgen van massaal aangehangen ongeloof op langere termijn. Alleen onder Gods vleugels is de moraal veilig.’ (Jan Hoek) 

De gelovige mens van nu kijkt meer naar binnen en ontdekt daar zijn religieuze of spirituele gevoelens, en zijn moraal, of alleen maar zijn moraal, zijn persoonlijk geweten. God bestaat en heeft ook de seculiere mens geschapen. Het maakt God niets uit wat of hoe je gelooft. Hij heeft ons geen religie voorgeschreven. God kent geen religie. Ook seculier denkende mensen hebben zorg voor de zwakken, kennen naastenliefde; de intrinsieke waarde van een mensenleven; willen ook nieuwe kansen voor misdadigers; kennen goedgeefsheid voor mensen die niet hun verwanten of volksgenoten zijn; kennen ook vergeving.

Bovenstaande is een reactie op: Zonder geloof is moraal niet uit te leggen (Jan Hoek)

Foto: cobra.be – ‘In het goddeloze universum van chimps of bonobo’s bestaan al die zaken die men zo lang voor exclusief menselijk heeft gehouden zoals rechtvaardigheid en medelijden. Dat druist in tegen vele gevestigde ideeën: de natuur was wild en gewelddadig, slechts bij de mens was daar een likje vernis van de moraal overheen gegaan, aangebracht door een welwillende god. De Waal laat zien dat de moraal er al lang was voor de religie zich ontwikkelde, als een soort geïnstitutionaliseerde en geritualiseerde bovenbouw op de biologische morele onderlaag.’ (Geerdt Magiels)

Advertenties

‘Evolutie is intelligent design’

intelligent_design (1)
‘Darwin en vele moderne evolutiebiologen stellen dat evolutie functioneel ontwerpt’, zegt bioloog John Jacobs. ‘Experimenten laten ook zien dat het functionele resultaat van evolutie herhaalbaar is.’ Jacobs stelt dat veel van zijn vakgenoten daar zo over denken. Slechts weinigen geloven in repeterend toeval. Jacobs hiermee reageert op het artikel Is er Intelligent Design in de natuur? van Vincent Kemme, 20 november jl. op Biofides. Op Facebook ontstaat een boeiende discussie.

gerardverschuurenOp Biofides verwijst Jacobs naar geneticus en wetenschapsfilosoof Gerard M. Verschuuren (foto: Biofides) die Intelligent Design (ID) weerlegt als een wetenschappelijke theorie die zou leiden tot een ‘god van de gaten’. De natuur, biologische evolutie inbegrepen, heeft geen bovennatuurlijke interventies nodig die complexe structuren voortbrengen. De metafysische ontwerper en zijn wetten van de natuur, met inbegrip van natuurlijke selectie, volstaan. 

‘Gerard M. Verschuuren, wetenschapper, schrijver, spreker en adviseur, werkzaam op het raakvlak van wetenschap, filosofie en religie, legt het verschil uit tussen ‘intelligent design’ als een metafysisch concept en ‘ID’ als wetenschappelijke theorie. Hij onderschrijft het eerste, noemt het ‘kosmisch ontwerp’ en schrijft het toe aan God, de auteur van de natuurwetten en schepper van de wereld die wordt onderzocht door natuurwetenschappen.’

 

Jacobs stelt, met een verwijzing naar paleontoloog Richard Fortey (foto: Kennislink) op Kennislink, dat toeval en blinde gebeurtenissen zich niet herhalen, maar evolutie wel: evolutie is niet puur toevallig en kan zich herhalen. Ook stelt hij dat zelfs Richard Dawkins de mogelijkheid van functioneel (intelligent) ontwerpen door evolutie aantoont. 

‘Dawkins gaat uit van de moleculaire onvoorspelbaarheid van evolutie. Technisch gezien correct, maar dan moeten we ook zeggen dat de moleculaire uitkomst van antistoffen door vaccinatie onvoorspelbaar is. De voorspelbare werking van vaccins is echter het grootste bewijs dat de moderne biologie nuttige waarheden levert.

richard_fortey1Dawkins valideert het concept evolutie echter met zijn Weasel* en beargumenteert dat de evolutie dan dit en dan dat kan selecteren. Technisch correct, maar tussen de verschillende vormen van selectiedruk zitten vaak tienduizenden of miljoenen generaties. Als Dawkins zegt ‘Het is duidelijk dat evolutie niet naar een uitkomst toewerkt,’ bedoelt DAWKINS dat de FUNCTIONELE uitkomst van evolutie ONVOORSPELBAAR is. Voor dat functioneel onvoorspelbaar zijn heeft hij GEEN WETENSCHAPPELIJKE argumenten, dit is louter gebaseerd op zijn atheïstische levensvisie.

Dawkins redeneert vanuit de details. Wie de details van de moleculaire evolutie van een antistof respons tegen een vaccin bestudeert verwacht een breed spectrum aan mogelijk uitkomst. Functioneel is het een effectieve immuunrespons in > 99% van de gevallen. Als ik in een dobbelspel > 99% van de gevallen het gewenste resultaat gooi, gelooft niemand meer in toeval.

Vooralsnog toont evolutie in de herhaalde opvolging van fossielen (Conway Morris), evolutie van species in het lab (Lenski), de herhaalde opvolging van functionele eigenschappen en genen (vele bv. Thornton) allemaal op de functionele voorspelbaarheid. In overeenstemming met DARWIN maar tegenstrijdig met DAWKINS.’ 

johnjacobsfacebookJohn Jacobs (foto: Facebook) stelt ten slotte dat Dawkins tot een minderheid behoort die ook niet de wetenschappelijke literatuur aan zijn zijde heeft. Ook heeft hij weinig bijgedragen aan de wetenschappelijke discussie in de evolutiebiologie. Wel beïnvloedt hij de opinie van het lekenpubliek sterk.
Intussen gaat de discussie verder, waarbij Jacobs stelt dat evolutie ontwerpt op een manier die ook hij metafysisch gezien als intelligent zou bestempelen. Voor alle duidelijkheid heeft hij vanaf het begin al afstand genomen van de ID-ideologie die stelt dat evolutie niet kan ontwerpen.

Zie: Facebook – scroll naar bericht van Vincent Kemme over intelligent design, 20 november 2013 (in groep: Geloof & Wetenschap)

Foto: metropolitician.blogs.com

  • Weasel: Richard Dawkins probeert intelligent design in evolutie als ‘climbing mount improbable’ (toename van ‘ontwerp’ in de natuur) te weerleggen in ‘de blinde horlogemaker’. Echter zijn voorbeeld over ‘me thinks its a weasel’ gaat uit van toegroeien naar een ontwerp (genoemd zinnetje van Shakespeare). Met andere woorden, ‘climbing mount improbable’ lukt ook Dawkins alleen als hij uitgaat van een bestaand ontwerp(er). (John Jacobs)