Nationaal religiedebat: Het boek is beter

CSC_0018
Het leek alsof Herman Philipse hèt argument van de avond had gevonden, toen hij christenvervolger Paulus te voorschijn toverde die op weg naar Damascus een visioen kreeg en op slag christen werd nadat hij tegen de grond was gevallen. Nee, hij was epilepticus, luidt de seculiere verklaring; dat zou iedere psychiater zeggen. Er zou geen christendom geweest zijn. Rik Peels antwoordde gevat dat je nooit een diagnose mag stellen voordat je de patiënt hebt gezien.

Maarten Boudry reageerde hierop ook laconiek door te stellen dat je een God die je nooit hebt gezien dan ook niet almachtig kunt noemen. Dat waren tevens de uitsmijters van een bij vlagen boeiend debat dat nooit echt op gang mocht komen. Te veel verwezen de vier heren naar elkaars boeken die ze beter moesten lezen of niet goed hadden bestudeerd. Te snel werd het publiek erbij betrokken. Zeker twee keer leek het debat juist aan inhoudelijkheid te winnen, maar werd dan de nek omgedraaid door gesprekleider Markha Valenta die schijnbaar de hete adem van het publiek in haar nek voelde.

DSC_0002In Felix Meritis in Amsterdam ging het woensdagavond over de vraag of godsgeloof redelijk is en of massaal ongeloof funest is voor de moraal. Filosoof Rik Peels en theoloog Stefan Paas kruisten de degens met hoogleraar Herman Philipse en wetenschapsfilosoof Maarten Boudry. Volgens Peels en Paas zijn heel veel overtuigingen redelijk, ook als je er geen argumenten voor hebt, maar Philipse stelde vragen bij de religieuze kenbronnen: ‘Openbaringen (onderling tegenstrijdig), visioenen, voortekenen, religieuze ervaringen worden in deze  tijd psychiatrisch verklaard.’

Philipse leek als door een horzel gestoken toen het ging over geloven zonder argumenten. Dat kon echt niet. Hij moest snel spreken, want had van zijn tien minuten spreektijd ‘nog maar 2,5 minuut om het bestaan van God te ontkennen’. Alles moet van hem rationeel bewezen worden. Ervaringen van God zijn onmogelijk. Is godsgeloof redelijk? Dat behoeft precisiering. Voor wie is het redelijk? In welke God? Wat is redelijk? Religieuze ervaringen zijn logisch onmogelijk. Nergens op gebaseerd. God is onlichamelijk, oneindig, enz. Hoe kan men zoiets ervaren? De mens is eindig; hij kan geen oneindige God ervaren. Beschrijvingen zijn geen godservaringen, maar ervaringen van geluk of zo, vond Philipse.

DSC_0015
De zintuigen kwamen dus aan de orde. Het ging een tijdje over de onmogelijkheid een oneindig lange lijn te kunnen ervaren, zoals P&P stellen, stelde Philipse. Een eindig lijnstuk kun je ervaren, maar niet een oneindig lange lijn. Dit in vergelijking met godservaringen. Hoe weet je dat iets oneindig is? Omdat veel mensen dat zien? Volgens Philipse lijken godservaringen qua vermeend object niet voldoende op zintuiglijke waarnemingen. Maarten Boudry vroeg zich grappend af waarom zo verknocht aan superlatieven over God; een gewoon bovennatuurlijk mens is al heel wat.

Over de natuurlijke aanleg van de mens voor religie werd ook gesteggeld. Volgens P&P moet religie niet de vrije loop gelaten worden, ook niet uitgeroeid, maar in cultuur gebracht. Nee, vond Philipse, we moeten geen religie ontwikkelen, maar de wereldbeschouwing. Religie moet weggesnoeid worden. De ‘impuls’ religie is gewoon wereldbeschouwing. Dàt moet ontwikkeld worden.

816a642e-d50e-4d87-8c11-60eaa7d9c08d_0_Paas en Peels_God bewijzen internetGekibbel was het veelal. Philipse noemde dit debat vooraf al een religiedebatje. Dat was het ook. Het kwam niet goed uit de verf. Volgende keer een debat zonder inmenging van het publiek, beter geleid. Het boek van Paas en Peels is beter. Ik lees het weer, dan krijg ik het overzicht terug, want dit debat was vooral verwarrend. Het religiedebat voor het eerst op hoog niveau? Niet echt. Echt niet.

Foto’s: PD – Boven: De zaal loopt vol, uitverkocht.

‘Atheïsme was goed genoeg voor deze idioten’

atheismthinkreasonnetcom
Ray Comfort maakte een nieuwe film waarin hij (de gevolgen van) de evolutietheorie tegenover God en de Bijbel plaatst. Hij maakte de film ‘Evolution vs God’ naar aanleiding van een uitspraak van de bekende atheïst Richard Dawkins dat ‘geloof het grote excuus is om de noodzaak tot nadenken en het beoordelen van bewijs te vermijden’. Comfort wil in deze film weten of Dawkins gelijk heeft en waar hij dat dan op baseert. Waar kan hij dan beter terecht dan onder studenten en professoren?

In de film toont Comfort onder meer de uitspraak van Richard Dawkins dat ‘geloof het grote excuus is om de noodzaak tot nadenken en het beoordelen van bewijs te vermijden’ en laat zien dat de atheïstische studenten zich daaraan schuldig maken. Jan Rein de Wit, hoofdredacteur van Magazine WEET, schreef er een recensie over.

‘Ditmaal voegt hij zich als een lam onder de wolven op de universiteitscampus en bevraagt eindejaarsstudenten natuurkunde, (bio)chemie, biologie, ecologie en geologie over evolutie. Hij gaat zelfs het hol van de leeuw binnen door rechtstreeks de hoogleraren te benaderen. Voor de camera krijgt hij de professoren PZ Meyers (biologie), C Stanford (biologie en antropologie), P Nonacs (ecologie en evolutionaire biologie) en GE Kennedy (antropologie). Hoewel hij haast amicale gesprekken met hen lijkt te voeren, wordt haarscherp duidelijk dat het allen felle atheïsten zijn die radicaal en bewust tegenover de Bijbel staan. God bestaat in hun ogen niet.’

Ray_ComfortIn deze film verwijst de bekende Amerikaanse evangelist Ray Comfort (foto: wikimedia commons) ook naar websites die vaak bekende ‘atheïsten’ tonen als voorbeeld in een poging om aanhangers te winnen. Terwijl die bekende mensen in kwestie niet eens atheïst waren. Boven dit blog is een populaire atheïstenposter te zien, afkomstig onder meer van websites als Positief Atheïsme – de site voor mensen die zelf durven denken. Met daarop Ernest Hemmingway, Abraham Lincoln, Carl  Sagan, Mark Twain, Thomas Jefferson, Benjamin Franklin, Albert Einstein en Charles Darwin. En daaronder de slagzin: ‘Atheïsme was goed genoeg voor deze idioten’.

Abraham Lincoln was geen atheïst. Hij zei: ‘Ik weet dat de Heer altijd aan de kant staat van de rechtvaardigen. Ik bid voortdurend dat dit land aan de kant van de Heer staat.’ Carl Sagan zei: ‘Ik ben agnostisch.’ Mark Twain haatte religie, maar was zeker geen atheïst. Hij zei: ‘Niemand van ons kan zo groot zijn als God, maar we kunnen wel even goed zijn.’ Benjamin Franklin: ‘God regeert over wat de mens doet.’ Thomas Edison: ‘De mens heeft een grote baas. Een Opperwezen dat voor de wereld zorgt.’ Thomas Jefferson: ‘Zeg niets over mijn geloof. Het is alleen aan mezelf en mijn God bekend.’

Albert Einstein wees de Bijbel af als Gods woord. Hij zei dat niemand de Schepper kent en vond het kinderachtig God een persoonlijke God te noemen. ‘De hele kosmos openbaart zich in zulk een ordelijke harmonie dat kan ik met mijn beperkte kennis amper bevatten. Toch zijn er mensen die beweren dat er geen God is. Ik word echt boos dat ze mij aanhalen als verdediger van hun standpunt. Ik ben geen atheïst.’ Mensen die de Schepper afwezen noemde hij ‘fanatieke atheïsten’. Charles  Darwin: ‘Ik ben nooit een atheïst geweest.’

‘Van de acht bekende mensen op de poster was er maar één atheïst. Ernest Hemmingway. In 1961 pleegde Hemmingway zelfmoord door de loop van zijn geweer in zijn mond te stoppen en te schieten. Ook al beweerden sommige van deze mannen in God te geloven, wil dat niet zeggen dat ze in de God van de Bijbel geloofden. Of dat ze christen waren. Maar als atheïsten deze mannen of agnosten gebruiken alsof het atheïsten zijn, zijn ze oneerlijk.’

Anderen, die genoemd werden in de film van Comfort, zoals Amerikaans astrofysicus en agnost Neil de Grasse Tyson, zeiden: ‘Ik ben het niet eens met de bewering van atheïsten dat ik een van hen zou zijn.’ En de wiskundige die dagelijks de Bijbel bestudeerde, Isaac Newton: ‘Dit mooie systeem van zon, kometen en planeten kon alleen voorkomen onder het toezicht en heerschappij van een intelligent en machtig wezen.’

Zie: Evolution vs God (De film is hier Nederlands ondertiteld.)

Foto: Positief Atheïsme

‘God is aanwijsbaar’ – Wijs maar aan dan!

DSC_0006
Verslag debat in de VU: ‘Voorbij de verwaarlozing’. Drie stellingen kwamen gisteren aan de orde: Religie is natuurlijk, gezond en nuttig; atheïsten schetsen een god waar niemand in gelooft; God is aanwijsbaar.

In de VU Amsterdam debatteerden Floris van den Berg (directeur van de seculier-humanistische denktank Center for Inquiry Low Countries), Taede Smedes (godsdienstfilosoof en theoloog), Stefan Paas (Bijzonder hoogleraar kerkplanting en vernieuwing VU) en Rik Peels (onderzoeker Abraham Kuyper Center for Science and Religion).

Religie is natuurlijk, gezond en nuttig
download
Volgens Floris van den Berg (foto: Houtekiet) ben je atheïst als je nadenkt. Misschien is het daarom dat Smedes enigszins aarzelend reageerde op de vraag of hij geloofde. Hij is bang voor vooroordelen, vermijdt liever het woord ‘christen’ – een besmette term. Paas en Peels konden wel gewoon zeggen gelovig te zijn, zonder toelichting overigens.

Van den Berg is op zoek naar een manier om zo snel mogelijk van religie af te komen. Hij schreef er een boek over: Hoe komen we van religie af? Religie is volgens hem een ziekte; het is niet waar, er is geen kennisclaim en leidt tot veel ellende; alsof je gelooft in kabouters. Religie is een obstakel voor de moraal.

Volgens Smedes wordt de natuurlijkheid van religie steeds meer aangetoond in onderzoeken. We hebben er aanleg voor, net als aanleg voor taal. Aanleg na te denken over hoe de wereld in elkaar zit en dat correspondeert met over hoe in religies over God gedacht wordt. Paas stelde dat religie nuttig is: mensenrechten bijvoorbeeld. Vrijwilligerswerk wordt meer gedaan door gelovigen dan door seculieren. De fysieke en geestelijke gezondheid is ook beter, minder depressies en suïcides.

Van den Berg beaamde dat religie nuttig kan zijn, maar hoeft daarom niet waar te zijn. Besnijdenis noemde hij een godschande. Peels reageerde hierop door te stellen dat vooral negatieve zaken rondom religie in het nieuws komen: natuurlijk zijn er uitwassen.

stefanpaas_rikpels_webStefan Paas (foto godgeleerdheid.vu: re) stelde ook dat religie natuurlijk is; aangeboren. Het is niet opgelegd blijkt uit onderzoek. Er is wel het disciplinerende van die aanleg door ouders en cultuur, en religie kan ook ontsporen. Het atheïsme meent dat er geen God is, maar die stelling heeft onvoldoende grond. Volgens Rik Peels (foto: li) wordt niemand als atheïst geboren, atheïsme ontstaat door argumenten. Het komt niet van nature. Smedes stelde dat ook monotheïsme in aanleg bij de mens aanwezig is. Zelfs bij religies is er altijd wel een oppergod. Het ‘spaghettimonster’ noemde hij enigszins spottend een ‘uitvinding’.

Atheïsten schetsen een god waar niemand in gelooft
Volgens Van den Berg zijn er geen goede argumenten voor het bestaan van God. Dus God bestaat niet. We zijn allemaal atheïst. Zelfs gelovigen zijn atheïsten, want zij geloven alleen in hun eigen God, en zijn atheïst wat betreft de God van andere religies, zo stelde hij. Bestaat God? Laat maar zien! Zeg je dat er buiten een eik staat. Laat maar zien, dan geloof ik het. Gelovigen moeten met bewijs komen. Van den Berg stelde cynisch in kabouters te geloven. Aan hen ontleent hij veel. Paas stelde dat er goede argumenten bestaan tegen het bestaan van kabouters. Smedes kon er niet serieus op ingaan. Van den Berg eiste wel respect voor zijn tuinkabouters…

God is aanwijsbaar
taedeasmedes
Atheïst Van den Berg reageerde op deze laatste stelling onmiddellijk met een laconiek: ‘wijs maar aan dan’. Niemand kon dat. Taede A. Smedes (foto: TAS) vond het lastig. God is niet aanwijsbaar als onze medemens. Voor een gelovige is er veel aanwijsbaar vanuit het perspectief van het geloof. Argumenten vond hij net een gebed. Argumenten zijn ook vaak onpersoonlijk en nietszeggend. ‘Finetuning leidt niet tot christendom.’ Peels vond argumenten een mogelijke eerste stap om je te oriënteren op geloof. Smedes vroeg zich af of geloof dan een keuze is. Smedes vond geloven op basis van argumenten lastig. Tegenargumenten kunnen dan tot crises leiden, je bent immers kwetsbaar voor argumenten die sterker zijn. Geloven is een besef; ook al zijn er argumenten tegen. Stel dat uit onderzoek blijkt dat Jezus nooit heeft bestaan, dan nog kunnen er elementen van geloof overeind blijven. Het besef blijft.

Gemiste kans
816a642e-d50e-4d87-8c11-60eaa7d9c08d_0_Paas en Peels_God bewijzen internetJammer was dat gespreksleider / journalist Nienke Sietsma (‘Ik ga naar de kerk voor mijn werk’) veel te snel – en te veel – het publiek erbij betrok. Door vragen en uitgebreide opmerkingen van het publiek is dit debat niet geworden, wat het had kunnen zijn. Er was maar een uur tijd. De vier debaters kwamen zo niet tot het beloofde ‘stevige’ debat. Een gemiste kans. Wie er niet bij was, wordt wijzer van het boek God bewijzen.


Conclusie

Eigenlijk stal Van den Berg de weinige show die er was. In het nogal magere debat kreeg hij geen duidelijk antwoord op zijn vraag of God bestaat. Als naturalist en atheïst nam hij geen genoegen met filosofische argumenten. Hij vond dat geen wetenschap. Daarmee werd God niet zichtbaar zoals de eik op straat. Hij zocht naar houvast, maar een onzichtbare (transcendente) God waarvan hij niet kan houden als zijn vrouw, daar kan hij ook geen genoegen mee nemen. Zijn kreet ‘Wijs maar aan dan!’ leek regelrecht uit zijn hart te komen. Drie gelovige wijzen bleken niet in staat hun noodzakelijke God aan hem te tonen. De atheïst bleef in de kou achter. Het debat maakte vooral duidelijk dat geloven een geheel andere categorie is dan wetenschap. Geloven zit in de geest, maar in de stof blijkt God (nog) niet te bestaan.

Verslag en foto: PD (Van li naar re: Peels, Smedes, Paas, Van den Berg)