Liberaal christendom niet echt liberaal

liberaalchristendom

‘Een liberale theologie is een theologie die onorthodox, open, vrijmoedig, vrijzinnig of modern is, of vooral op zo’n manier de christelijke traditie interpreteert.’ Zo begint het voorwoord van het boek Liberaal christendom, onder redactie van Rick Benjamins, Jan Offringa en Wouter Slob. Zij willen een ruimdenkende, niet-dogmatische vorm van christendom delen, die zonder opdringerigheid het belang van christelijk geloof wil uitspreken.

De auteurs in dit boek zijn opgegroeid in heel verschillende kerken of gemeenten, die orthodox, midden-orthodox of vrijzinnig hervormd waren, gereformeerd of evangelisch. Het liberale blijft dan ook beperkt tot het christelijk liberale. Terecht luidt nu al de kritiek dat er geen woord gewijd wordt aan de islam of aan de uitdaging om het christelijk perspectief te hanteren in een multiculturele en multireligieuze omgeving.

Toch zeggen de auteurs dat Liberaal christendom laat zien dat er meer is tussen óf orthodox geloven óf niet geloven. Het laat echter alleen maar zien hoe we vandaag de dag van God kunnen spreken, met de Bijbel kunnen omgaan en vanuit christelijke inspiratie kunnen leven.

De drie bestempelen zichzelf als liberale theologen. Wat dat betekent, vertellen ze, is dat ze een ruimdenkende, creatieve, niet-dogmatische vorm van christendom voor ogen hebben.’ (Trouw)

Evenwel luidt een andere kritiek dat het dogmatisch perspectief domineert. Niet in de zin van dwingende doctrine, maar omdat veel artikelen gaan over de geloofsleer en weinig over de geloofspraktijk.

Geen enkele aandacht voor oecumene, noch voor missionair kerk-zijn in een geseculariseerde context, laat staan voor de nieuwe religieuzen. De klimaatcrisis komt even voorbij, maar in de krap twee pagina’s die daar aan worden gewijd is nog geen begin te bespeuren van een theologische doordenking van het begrip duurzaamheid, of een theologische visie op de economie.’ (NieuwWij)

En zo klinkt de kreet ‘Hou toch eens op met de tegenstelling dat je óf gelovig bent óf seculier!’ die de drie eindredacteuren in Trouw uitroepen nogal vreemd. Het doet me denken aan cabaretier Fons Jansen die ooit in een conference zei: ‘Wees oecumenisch, maar doe het wel in de Jozefkerk!’. Nu dus ook weer: ‘Wees liberaal, maar dan wel christelijk’. Wat betekent dat voor seculieren? Moeten zij christelijk seculier worden? Seculier vanuit christelijke inspiratie?

Hou toch eens op met de tegenstelling dat je of gelovig bent – het liefst orthodox – of seculier! Er is niet een simpele keus tussen of een theïstisch godsbeeld of het seculiere niks. Zowel binnen als buiten de kerk wordt naar tussenvormen gezocht. Daaraan doen wij van harte mee. We hebben duidelijk afstand genomen van het theïsme, maar we zijn niet doorgeslagen in de seculariteit.’ (Trouw)

Niet doorgeslagen in de seculariteit. Toch lijken de schrijvers van het boek op weg naar het humanisme. Misschien is dat het ware liberale christendom? Geloven voorbij God luidt overduidelijk de titel van het artikel in Trouw.

Offringa: ‘Het gaat erom echt mens te worden.’ Ik hoor eigenlijk humanisten. Benjamins: ‘Christelijk humanisme. We staan in de traditie van Erasmus.’ Offringa: ‘Wij zijn vanuit het christendom geïnspireerd tot het humanisme.’ (Trouw)

Liberaal christendom | Auteurs: Jan Offringa, Rick Benjamins, Wouter Slob | Uitgeverij Skandalon | ISBN 9789492183217 | 240 pag. | € 21,95
Rick Benjamins is docent dogmatiek (PThU) en en bijzonder hoogleraar vrijzinnige theologie vanwege de VVP (RuG); Jan Offringa theoloog en predikant; Wouter Slob bijzonder hoogleraar vanwege de Stichting Bijzondere Leerstoel Protestantse ­Theologie op de leerstoel ‘Protestantse Kerk, Theologie en Cultuur’.

Zie:
Recensie van ‘Liberaal christendom’ (NieuwWij)
Geloven voorbij God (Trouw – Blendle)
Liberaal christendom (Inkijkexemplaar)

Gerelateerd: Remonstrantse God niet echt vrijzinnig

Wat als… we god ontdekken?

AlienWorldNASA

‘Het valt niet te ontkennen dat zich in ons hoofd een godvormige leegte bevindt. Maar wat als deze gevuld werd? Zou de mensheid zich plotseling massaal bekeren? Misschien wel, al is niet duidelijk waartoe mensen zich dan zouden bekeren.’ Dit vraagt wetenschapsjournalist Joshua Howgego zich af in het februarinummer van New Scientist. ‘Of misschien duikt god simpelweg zelf in volle bovennatuurlijke glorie op aarde op. De schok zou niet groter kunnen zijn.’

Georganiseerde religies zouden waarschijnlijk flink in beroering worden gebracht. Want een god die zich in willekeurige gedaante aan ons kan tonen, gaat onze beperkte huidige ideeën ver te boven.’

Howgego is, in zijn artikel Wat als… we god ontdekken?, van mening dat als een dergelijk wezen zich aan ons zou presenteren, atheïsten er misschien een revolutie tegen zouden beginnen.

Uiteindelijk zal onze reactie afhangen van de aard van het bewijs, zegt religie-gespecialiseerd antropoloog Joel Robbins van de universiteit van Cambridge. Alleen als dat bewijs dramatisch is zal dat grote veranderingen veroorzaken, zegt hij. ‘Het zou zoiets moeten zijn als Jezus zelf, of buitenaardse wezens die op aarde opduiken met de mededeling: hallo, wij zijn jullie scheppers.’

JoshuaHowgegoTwitterEen godsbewijs kan ook leiden tot fatalisme, stelt Joshua Howgego (foto: Twitter). Als bewezen wordt dat God daadwerkelijk bestaat, kunnen mensen hun interesse in de medische oorzaken van hun ziektes verliezen, en als een fysische identiteit de oerknal in gang heeft gezet, zou dat voor eeuwig en altijd bewijzen dat het universum niet eeuwig is.

Toch denkt kosmoloog en theoloog Alexei Nesteruk dat een bewijs dat god bestaat uiteindelijk onmogelijk is omdat dat het bestaan zou bewijzen van een wezen dat niet geschapen is. Wanneer we met een dergelijke entiteit geconfronteerd zouden worden, zouden we hem altijd de vraag kunnen stellen: ‘En wie is jouw schepper dan?’

Het artikel maakt deel uit van het hoofdartikel De realiteit aan diggelen: Onwaarschijnlijke ideeën die de wereld op zijn kop zetten. Hierin staan een tiental ‘wat als’-vragen die de potentie hebben om onze kijk op de wereld blijvend te veranderen, zoals: ‘Wat als… het grootste deel van de werkelijkheid onzichtbaar is? En: ‘Wat als… we niet alleen zijn? En: ‘Wat als… we uit de ruimte komen?’ En: ‘Wat als het universum een illusie is?’

Hoewel de religies in zwaar weer terecht zouden komen, kunnen we een hausse verwachten in het theologische debat. Boven aan de agenda zullen moraliteit, lijden en de dood prijken. Dat zijn onderwerpen die er in het academische debat vaak bekaaid afkomen, zegt Stephen Bullivant van St Mary’s University in Londen. Als er lijden bestaat terwijl god almachtig is, betekent dat dan dat lijden noodzakelijk is voor het bestaan van het universum? Of zegt het eerder iets over de aard van deze god?’

Zie: NewScientist: De realiteit aan diggelen (Blendle, € 0,89)

Illustr: AlienWorld NASA

Su-Shi: Soennieten en Sjiieten slaan brug

su-shi

Niet alle Soennieten en Sjiieten zitten vast aan het idee dat de eigen overtuiging absoluut is en beseffen dat hun rechtsscholen door mensen geschreven zijn die door de eeuwen heen verschillende visies en meningen ontwikkelden. De dialoog tussen sjiieten en soennieten in Nederland heeft nu geleid tot het kennis- en netwerkplatform Su-Shi, de naam is afgeleid van soennisme en sjiisme. 

De moslimgemeenschap is zo enorm versplinterd – als zij (wat meer) verenigd zou zijn, zou ze veel sterker en tot veel meer in staat zijn. Dat is wat ik wens voor moslims. Ook wens ik geen enkele vorm van onrechtvaardigheid voor moslims of welk mens dan ook. En als moslims niet veroordeeld willen worden door niet-moslims op basis van vooroordelen, waarom doen moslims het onderling dan wel?’ (Anne Dijk)

Anne Dijk, directeur van het FAHM-instituut, vindt dat onrechtvaardig en stelt dat, wetende dat het een gevoelig onderwerp is, en wetende dat je meerdere extremen tegen je zult hebben, het haar simpelweg gaat om rechtvaardigheid: de plicht van een mens, om zich daarvoor in te zetten.

We zijn met een heel gemêleerd bestuur en kernteam. Allemaal Nederlands, maar qua geschiedenis en roots van Indonesisch tot Indiaas, van Marokkaans tot Turks en Irakees tot Nederlands. Allemaal voelen we ons moslim en allemaal willen we werken aan verbinding ín Nederland.’ 

Arjen Buitelaar, directeur van het Instituut voor Midden-Oosten relaties en Studies, met wie Dijk samenwerkt, zegt dat hij is opgegroeid in een blanke pre-PKN Bible Beltomgeving, waar kerkgemeenschappen allesbehalve open naar elkaar waren: dat kinderen van verschillende kerken met elkaar speelden was niet gangbaar en ze zaten ook niet bij elkaar op school. Hij vond juist de eenheid die er in islam zou bestaan iets prachtigs, maar dat was dus een naïeve gedachte.

We hebben mensen die als soenniet tussen of naast sjiieten zijn opgegroeid, maar eigenlijk niets over die ander wisten. We hebben ook mensen die in een heel diverse omgeving in hun herkomstland zijn opgegroeid, en met de oorlogen sinds het nieuwe millennium scheuren in hun gemeenschappen hebben zien ontstaan.’


Soennisme
B
uitelaar: ‘Ik ben een sjiitische moslim. Het betekent dat ik me in de praktijk richt tot sjiitische geleerden en literatuur. Het betekent ook dat ik me bij het opbouwen van een relatie met God mij er niet aan kan onttrekken een mens van de samenleving te zijn. Tussen en met andere mensen, die anders kunnen denken en geloven. Ethisch handelen weegt dan bijvoorbeeld zwaarder dan droge regels. Ratio speelt daarbij tenslotte een belangrijke rol, maar ook hoe de Twaalf Imams, de opeenvolgende kleinzonen van de Profeet, zich verhielden tot hun tijdgenoten.’

Sjiisme
Dijk: ‘Ik ben een soennitische moslima. Voor mij betekent het in de kern dat het voorbeeld van de Profeet (sunnah) en de eerste drie generaties na hem het fundament zijn voor de manier hoe ik wil leven. Ik geloof dat autoriteit op een egalitaire, ‘democratische’ (shura) manier en alleen op basis van kennis en kwaliteiten het beste vorm gegeven van worden. Mijn persoonlijke relatie met God is alleen direct te bewerkstelligen, bijvoorbeeld via het gebed, en kent geen verbindingsmiddelen.’


Naar aanleiding van een radio-interview met Dijk zocht Buitelaar contact met haar en kwamen zij er samen achter dat de dialoog tussen sjiieten en soennieten in Nederland aandacht nodig had. En nu is er dus Su-Shi, inmiddels een formeel kennis- en netwerkplatform en met een nieuwe intra-religieuze website. Nieuwwij sprak met beide initiatiefnemers.

Zie: SU-SHI: Voorbij het Islamitisch sektarisme