‘Geloofsinhoud eerder hinderlijk dan zinvol’

filsosoferenbijschermerlicht

Ooit hoopt filosoof Dennis vanden Auweele geloof en wijsheid weer elkaar de hand te laten reiken. Maar hij vreest soms ook dat hij Pallas Athena en Sint Paulus misschien niet kan verzoenen. Hij zegt dat in zijn boek Filosoferen bij schemerlicht, een gevolg van een doctoraal onderzoek aan de KU Leuven. Met als rode draad de verhouding tussen het geloof als vertrouwen en de rede als een zoektocht naar zekerheid. Over (on)macht en (wan)hoop.

De zoektocht naar zekerheid heeft vaak het geloof als een ongelegitimeerde en nefaste vorm van onwetendheid aan de kant geschoven. Voor mij had dit als resultaat dat ik geen vertrouwen meer had in de rede. Dit boek is een poging om mijn vertrouwen in de rede te herwinnen, maar ook om te laten zien dat het geloof als vertrouwen best wel redelijk kan zijn.’ (Uit: Filosoferen bij schemerlicht)

Volgens theoloog Gijsbert van den Brink – in een commentaar op Filosoferen bij schemerlicht – vindt Vanden Auweele de geloofsinhoud van een godsdienst eerder hinderlijk dan zinvol: in de godsdiensten moet het gaan om de symbolen en om de emotie, niet om de dogmatische waarheden. Van den Brink vindt het echter bezwaarlijk dat bij deze benadering de verschillen tussen godsdiensten worden genegeerd.

Vanden Auweele wil juist over de verschillen heen springen en landen bij de overeenkomsten. In Religie is springlevend… maar waarom? merkt hij op hij dat er vorig jaar een grote congregatie van lutheranen samenkwam in New Orleans om hun zogenaamde Declaration on the way vast te leggen, waarin verklaard werd dat er geen kerk-splitsende geschillen meer zijn met de Katholieke kerk – bijna vijfhonderd jaar nadat Luther zijn befaamde vijfennegentig thesen aan de portier van de kerk van Wittenberg had genageld.

Volgens Van den Brink is het christendom vredelievender dan de islam, en heeft dat alles met de geloofsinhoud te maken: de geloofsinhoud is veel belangrijker voor religie dan Vanden Auweele erkent. Maar als we dan echt naar de geloofsinhoud gaan kijken, lijkt Van den Brink de geloofsinhoud van de islam niet echt te begrijpen. Volgens Karen Armstrong is er zelfs niets in de islam dat gewelddadiger is dan het christendom.

Van den Brink vindt dat godsdienst door Vanden Auweele wel erg individualistisch wordt opgevat: het gaat vooral om je eigen innerlijk, niet om je gedrag, zo stelt de auteur.

Vanden Auweele vraagt zich in Filosoferen bij schemerlicht af of religie vaak een nefaste uitwerking heeft omdat wij op een slechte manier met haar omgaan. Hij ziet religie een beetje zoals een trommel: hoe harder je erop slaat, hoe meer geluid hij maakt en hoe gewelddadiger hij klinkt.

Religie is een zingevend geheel van praktijken en ideeën dat uiting geeft aan de idee dat niet alles redelijk moet zijn of in het verlengde van onze vrijheid moet liggen. Sommige dingen waar ik niet voor gekozen heb, zijn toch nog van belang voor mij. En sommige dingen die mijn vrijheid niet vergroten – denk maar aan het ouderschap – blijken toch van groot belang. Een wat archaïsch woord hiervoor is heilig: aan sommige dingen komt niemand aan – zelfs als brengen ze veel ongemak mee. De religie is altijd een poging geweest om te verstaan wat wij heilig vinden. Wij gaan misschien niet meer wekelijks naar de kerk, maar we hebben wel nog steeds voeling met dingen die heilig voor ons zijn.

En wanneer je begint te prutsen aan het heilige van anderen, zo stelt hij ten slotte in zijn artikel Religie is springlevend… maar waarom?, dan zal het misschien de oorlogstrom zijn die luidt. Door voldoende openlijke dialoog – ook tussen gelovigen en niet-gelovigen mensen – kan deze dan weer plaats ruimen voor universele toenadering en een mooie harmonie.

Zie:

* Religie is meer dan emotie

* Religie is springlevend… maar waarom? 

Op de omslag: Maanopkomst aan zee – Caspar David Friedrich

Filosoferen bij Schemerlicht. Over (on)macht en (wan)hoop | Dennis Vanden Auweele Uitgeverij Klement, Zoetermeer | 2016 | ISBN 978 90 868 7194 0 | 248 blz. | € 19,95

Advertenties

About Paul Delfgaauw

Zinzoeker Paul Delfgaauw, sinds september 2014 student Religiestudies, richting Media & Cultuur. Sinds 2016 Vrije Studierichting, aan de Academie voor Geesteswetenschappen Utrecht (voorheen HGU). Hij verkent sinds jaar en dag de gebieden religie en filosofie. Eigenlijk al vanaf het moment dat hij tijdens zijn eerste catechismusles de vraag kreeg voorgelegd waartoe de mens op aarde is. Sindsdien grasduint hij door boeken, tijdschriften en kranten die verhalen over zingeving, overtuigd als hij is dat God bestaat of gebeurt en op bovennatuurlijke wijze deel uitmaakt van ons leven. Op kritische wijze volgt hij zin en onzin van religie en filosofie en schuwt daarbij ook het gedachtegoed van het humanisme en atheïsme niet. In deze tijd bieden internet en de sociale media wereldwijd nog meer stof tot nadenken over goden, mensen en hun zoektocht naar elkaar. En met hopelijk begrip voor elkaar.

11 Responses

  1. Geloof begint waar wijsheid geen antwoord kan geven. Als we iets weten hoeven we geen geloof. Als iets niet weten dan vormen we ons een beeld hoe het zou kunnen zijn. Dat geldt zowel voor religieuze zaken dan wel voor seculiere zaken. Ieder heeft een verschillende opvoeding, scholing en ervaring. Iedereen zal zich dus een verschillend beeld/geloof vormen over onderwerpen waar geen verklaring voor hebben.
    Vroeger, toen de scholing van de bevolking beperkt was, liep men als eendenkuikens achter de eendenmoeder (geestelijke leider) aan. Dit gebeurt nu nog met minder geschoolde bevolkingsgroepen.
    Geloofsinhoud is dus altijd zinvol omdat net dat het beeld is wat we ons vormen over zaken waar we geen onderbouwd antwoord op hebben.

    Like

  2. Carla

    De laatste drie blog’s lijken wel wat op een ‘trilogie’. 😉

    Via de door Antoine Bodar beleefde ‘absolute waarheid’……
    naar Dorude, die je laat nadenken over dat waarheid niets iets blijvends is……
    en vervolgens vanden Auweele die zelfs spreekt over de mogelijke ‘gevaren’ ( nefaste kant ) van de zekerheid ( waarheid). De waarheid voorbij ter bevordering van de verwondering.

    Dr. G.A. van den Brink zegt ergens in zijn commentaar: ” ……iemand is niet eenvoudig religieus ( maar is moslim, jood of christen.) ”

    Hmmm…..Degene die deze reactie schrijft is daar dan wel een uitzondering op. 😉 Ook al heb ik een ‘eeuwigdurend merkteken’ op mijn ziel. 😉

    Liked by 1 persoon

  3. Christendom vredelievender dan de Islam.
    Over welke periode staat me niet meer voor de geest, maar een historicus rekende eens uit dat gemiddeld op dertien jaar oorlog er die jaar vrede was, in het christelijke Europa.
    WWII was vooral tussen christelijke naties, Roosevelt wllde zo graag vrede dat hij liet doorvechten tot onvoorwaardelijke capitulatie, 60 miljoen doden.
    Wie echt wil walgen van het vredelievende christendom kan ik aanraden:
    Ian Hernon, ‘Britain’s Forgotten Wars, Colonial Campaigns of the 19th Century’, 2003, 2007, Chalford – Stroud.
    Achterlader kanonnen en repeteergeweren, tegen met middeleeuwse wapens zich verdedigende volkeren.
    Toen een Sikh leger al vluchtte, over een rivier in India, hun brug bezweek, en iedereen in de rivier terecht kwam, vuurden de kanonnen door, met shrapnel, iets van zware hagel.
    De rivier kleurde bloedrood.
    De strijd om Okinawa in WWII, 7.000 VS doden, 100.000 Japanse soldaten dood, en nog 40.000 burgers.
    Er was weer een aanslag door een Moslim, tien of zo doden.
    Doden als gevolg van de VS aanval op Irak, volgens een gezaghebbend Brits tijdschrift, Lancet, als ik me goed herinner, één miljoen Irakese doden.

    Like

  4. Carla, iedereen heeft een persoonlijk beeld van de samenleving, dus een persoonlijk geloof. De gemeenschap waarin men geboren wordt en opgroeit bepaalt hoe dat geloof getint is: christelijk, joods, islamitisch of humanistisch. Niemand kan ontsnappen aan de invloed van zijn sociale omgeving. Dat is uiteindelijk ook van geen enkel belang, zolang je als persoon, een leven leidt dat bijdraagt aan de verbetering van de samenleving.

    Like

  5. Carla

    @ArmandMaes, helaas kan ik vandaag niet even kijken naar de context waarin de uitspraak van van de Brink stond. Het staat nl. in het R.D. en dat is op zondag niet toegankelijk.

    Mijn reactie echter betrof geen algemeenheid maar was uitsluitend een reflectie vanuit en op mijzelf.

    Laat ik zo zeggen…..ik spring graag met Dennis vanden Auweele over de verschillen om te landen bij de overeenkomsten.
    Dan doen etiketjes, zoals genoemd door van de Brink er niet meer toe.

    Nog los van wat een mens kan bewegen om zich juist wel te ontdoen van de gevolgen ( invloed ) van zijn of haar sociale ( kerkreligieuze ) omgeving.

    Like

  6. armandmaes
    Een psychiater legde me eens uit dat 40% niet verder komt dan in het straatje van de ouders blijven, dat ook 40% niets beters weet te doen dan er volledig tegenin gaan, en dat maar, of toch, 20% er in slaagt eigen ideeën te ontwikkelen.
    Zouden mijn ouders nog leven, ik denk dat zowel mijn atheistische moeder, als mijn op het eind van z’n leven toch weer godsdienstig geworden vader, verbijsterd zouden zijn over mijn ideeën nu.
    Toch, beide ouders waren sociaal democraten, dat ben ik ook, hoewel ik de PvdA al eind 70er jaren vaarwel zei, illusionisten, vond ik toen al.
    Wat ze er van zouden vinden dat ik op m’n oude dag toch nog lid ben geworden van een politieke partij, FVD, geen idee.
    Gebruikelijk onder sociaal democraten is nationalisten te zien als verraders aan het Europa ideaal.

    Like

  7. Jelle, ik heb toch sterk de indruk dat we heel erg beïnvloed worden door onze opvoeding, scholing en de sociale omgeving waarin we opgroeien. We ontwikkelen uiteraard een eigen visie op het leven die weer verschilt van de mensen uit onze omgeving. Ieder heeft nu eenmaal een verschillend rugzakje met ervaringen, opvoeding en scholing.

    Like

  8. armandmaes
    Ik denk niet dat we daarover van mening verschillen.
    Mij schiet de uitspraak van een PvdA kamerlid van eind 70er jaren te binnen, dit lid sprak op scholen ‘in Aerdenhout denken ze dat een ton het minimum loon is’.
    Mijn vrouw groeide op in een als redelijk rijk bekend staande forensenstadje, ik op een dorp in ZO Friesland, ik zei eens tegen haar ‘jij bent nooit arme mensen tegen gekomen’.
    Ik wel, toch, of ik me toen realiseerde wat dat echt betekende, ik vraag het me nu af.
    Rond 1980 was er veel discussie over psychotherapie, uitspraken als ‘je kunt net zo goed naar de kapper gaan’ kwamen van redelijk vooraanstaande mensen.
    Die wisten kennelijk niet dat toen vrijwel alle kinderen van bekende Nederlanders in behandeling waren, net als een zeer vooraanstaand iemand vanwege in zijn hoedanigheid zeer lastige fobie.
    Therapeuten merkten dan ook op over de kapper uitspraak ‘als ze eerst zelf maar eens een fobietje kregen’.

    Like

  9. Jelle, de socialische en communistische ideologie is niet verkeerd. Spijtig genoeg is de corrupte instelling van de leiders hun ondergang. Als we niet reageren tegen de liberale/ materialistische ingesteldheid van de huidige samenleving dan komen we terug in toestanden terecht waar vele van onze voorouders in geleefd hebben.

    Like

Reacties zijn gesloten.