Bijlage bij ‘Spiritualiteit taboe in academische kringen’

Onderstaande is een bijlage bij Spiritualiteit taboe in academische kringen.

Studium Generale Maastricht 1 dec 2016 (1) – door Jan 

Verslag van het SGMaastricht over toeval.

Toeval is een gebeurtenis waar je geen oorzaak voor kan aanwijzen.

Er zijn mensen die menen dat toeval niet bestaat. Als je dan niet kan aangeven wat de oorzaak is, dan meen je dat die er wel is: maar je hebt het niet kunnen waarnemen.
De conclusie is dan ook dat alles een eindeloze oorzaak-gevolg cyclus is.
Enige mensen die dat menen zijn:

-Democritus:
“Alles wat gebeurt, gebeurt noodzakelijk”

-Omar Khayyan:
“De eerste dag van de schepping schreef, wat de dag des oordeel zal lezen”

-Spinoza:
“Wat wij toeval noemen is een toevluchtsoord der onwetendheid.”

-Einstein:
“die theorie liefert viel, aber dem Geheimniss des Alten bringt sie uns kaum näher. Jedenfalls bin ich überzeugt, dass
er nicht würfelt” (God dobbelt niet)

Dat was in de fysica de algemene mening tot een eeuw geleden.

SGMaastricht 1 dec 2016 (2)
Toeval in de kwantummechanica.

Door Niels Bohr is het fysisch paradigma verandert: voor die tijd bestond het heelal als een causaal geheel: alles is oorzaak en gevolg. Het heelal is een soort mechaniek: als je alle radertjes kent dan kan je alles van begin tot het eind uitrekenen als je de wetten kent. Maar met Bohr is er iets nieuws ontstaan: toeval bestaat.

Er kunnen verschillende fenomenen plaatsvinden waar er slechts één oorzaak is. Je kan een proefopstelling bouwen waar met precies dezelfde begin voorwaarden en toch verschillende uitkomsten krijgen. Wat wel blijkt te kunnen is de kans dat een bepaald gevolg op treedt.

Bijvoorbeeld bij glas zal 4% van de lichtdeeltjes gereflecteerd worden en 96% zal door het glas heen gaan. Dat kan je herhalen en met grote precisie vaststellen. Maar per lichtdeeltje is het absoluut NIET te voorspellen of juist dat ene deeltje gereflecteerd wordt of doorgelaten wordt.

Dat gaf een eeuw geleden een grote schok… Sommigen geloofden dat niet een daarvan was Einstein. Die zei: er is wel een reden, maar we kennen die niet: het heelal blijft voor ons causaal. Ons begrip of waarnemingsvermogen schiet gewoon tekort.

SGMaastricht 1 dec 2016 (3)

Zo tussen neus en lippen door werd de EPR paradox aangehaald: een gedachte experiment.

EPR staat voor Einstein, Podolsky en Rosen die het gedachte-experiment in 1935 introduceerden om te bewijzen dat de aanname van toeval in de kwantummechanica niet mogelijke is.

Dat was omdat er blijkbaar volgens het toevals-beginsel een snelheid van informatie nodig is die oneindig is.

Dat kan niet op grond van de meting van Michelson-Morley dat de lichtsnelheid (welke richting ook gemeten) altijd dezelfde is. (in vacuüm en/of de atmosfeer.) Einstein bewees daarmee in zijn relativiteitstheorie dat die lichtsnelheid dan ook de maximale snelheid is die kan optreden.

Nu lijkt mij dat de grote controverse hier: toeval of causaliteit eigenlijk een filosofisch interpretatie probleem is.

Het toeval bestaat op de zeer kleine micro schaal waar de kwantummechanica van op toepassing is. Maar op een wat grotere schaal valt die toeval weg, en zijn de resultaten wel zeer causaal. Zoals het voorbeeld met de reflectie en doorlating van licht door glas.

De één zegt: op zeer kleine schaal is er toeval. de ander zegt op zeer kleine schaal kunnen we alle oorzaken niet kennen: er zijn “verborgen variabelen”.

Tegenwoordig is de algemene opvatting dat “toeval bestaat”.

SGMaastricht 1 dec 2016 (4)

Verschillende soorten toevaL
Er zijn drie verschillende soorten:
1. coïncidentie
2. synchroniciteit
3. random event.

-Een random event is dus een gebeurtenis of fenomeen waar geen oorzaak voor aan te wijzen is. (Een enkelvoudig toeval dus.)
-Een coïncidentie zijn twee of meer toevallige gebeurtenissen die samenkomen. (Meervoudig toeval.)
-Synchroniciteit. (Betekenisvol toeval.)

Prof Gerding spreekt over betekenisvol toeval: synchroniciteit. Dat begrip komt van de psycholoog dr Carl Jung. Het is een coïncidentie van een random event in de objectieve wereld met een subjectieve ervaring in de psyche waar emotie een belangrijke rol speelt.

Die synchroniciteit wordt bestudeerd in het vak parapsychologie.

SGMaastricht 1 dec 2016 (5)

Het kuiken experiment.
Beïnvloeding van toeval door emotie: een parapsychologisch experiment.

Men maakt een robotje die willekeurig rond rijdt in een beperkte ruimte.
Je test of die robot overal komt in die ruimte: dat blijkt zo te zijn: gemiddeld is hij overal even vaak.

Nu broed je een ei uit en zorgt ervoor dat het kuiken het robotje als eerste ziet en haar als moederkip erkent.

Je sluit het kuiken op aan de zijkant van de ruimte waar de robot rondrijdt. Maar wel dat het kuiken “zijn moeder” kan zien.

Het blijkt dat de robot gemiddeld dichter bij het kuiken gaat rondrijden.

Toeval, of emotionele beïnvloeding door het kuiken op de robot?
Daar geeft prof Gerding geen antwoord op.

Advertenties