‘Dichter bij Spinoza kun je niet komen’

spinoza.hare

‘Spinoza’s radicale opvattingen botsen voortdurend met het onbegrip, de verontwaardiging en de haat van zijn gelovige tijdgenoten. Spinoza was de eerste filosoof die zo systematisch het Godsbegrip analyseerde en het ontdeed van alle mythologische en devote franjes en het herleidde tot zijn essentie: God, of de Natuur.’ Dit zegt Spinoza in Vlaanderen, althans de website met die naam. Over de brieven over God, uit het latijn vertaald en toegelicht door Karel D’huyvetters. ‘Dichter bij Spinoza kun je niet komen!’ zegt Miriam van Reijen.

Zo is Spinoza de grondlegger van de moderniteit en van de Verlichting en van het wetenschappelijk onderbouwd atheïsme. In een tijd waarin wij ons weer voortdurend vragen stellen over God en godsdienst, zowel over het tanende christendom als over de strijdbare Islam, zijn Spinoza’s nuchtere ideeën over God een ware openbaring.’  

Volgens Spinoza in Vlaanderen opent D’huyvetters ons de ogen voor een onvermoede en fascinerende realiteit door aan te tonen dat de traditionele opvattingen over God niet houdbaar zijn. God is de Natuur, en al wat is, is een vorm die de Natuur aanneemt.

De mens beschikt over de mentale vermogens om dat in te zien en daaruit de logische conclusies te trekken voor ons optimaal samenleven, geleid door de rede.’

Toen men Einstein vroeg of hij geloofde in God, was zijn antwoord: ‘Ik geloof in Spinoza’s God, die zichzelf openbaart in de geordende harmonie van het bestaande; niet in een God die zich bezighoudt met het lot en de handelingen van menselijke wezens.’  

Volgens Spinoza in Vlaanderen is het die God die we ontmoeten in de sprankelende antwoorden van Spinoza op de vragen en bezwaren van zijn geleerde tijdgenoten. De verklarende toelichtingen plaatsen de brieven in hun context en brengen de diepgaande discussies van de zeventiende eeuw opnieuw tot leven voor de moderne lezer.

Godsdienstfilosoof en theoloog Taede A. Smedes vindt dit boek niet alleen vanuit historisch oogpunt interessant maar in de brieven wordt gewoon godsdienstwijsgerige reflectie op hoog niveau beoefend.

De inhoud van de briefwisselingen is vandaag de dag op veel punten nog net zo actueel als toen. En wordt alleen maar actueler naarmate Spinoza’s godsconcept opnieuw populairder wordt. Dat alles maakt het boek tot een must-read voor een ieder die geïnteresseerd is in godsdienstfilosofie en de filosofie van Spinoza.’

brieven.over.god

Spinoza is volgens Smedes hot en zijn godsbeeld bij atheïsten is nog veel hotter. Hij is van plan om op de belangstelling voor dat godsbeeld onder atheïsten binnenkort terug te komen. D’huyvetters vertaalde zelf de brieven vanuit het Latijn in modern Nederlands. Sommige formuleringen verraden dat de brieven uit lang geleden stammen, maar Smedes was zeer verbaasd was dat de meeste brieven lezen als een trein.

In die brieven zijn gepassioneerde mensen – mannen – aan het woord, en veel van de filosofische formaliteiten worden achterwege gelaten. Zo spat bijvoorbeeld de verontruste toon van diplomaat Hendry Oldenburg van de pagina’s wanneer bij hem het muntje valt en hij eindelijk begrijpt hoe revolutionair – en maatschappelijk explosief – Spinoza’s godsconcept is.’

Smedes voelt de pen van de juist tot het katholicisme bekeerde Lambert van Velthuysen trillen van ingehouden woede als hij Spinoza’s ketterse gedachten over God bestrijdt en hem waarschuwt voor de hel waar hij zeker in zal belanden als hij niet Jezus als zijn redder accepteert.

En Spinoza legt uit, soms geduldig, regelmatig geïrriteerd over de domheid van zulke geleerde mensen, en soms ook venijnig kwaad. Het is heerlijke lectuur! Het gaat hier ergens over, dit is filosofie die met huid en haar bedreven wordt. Het is godsdienstfilosofie op hoog niveau wat hier bedreven wordt.’

Zie:
* Spinoza: de brieven over God
* Spinoza: De Brieven over God (boekbespreking)

Beeld: thefunambulist.net

Karel D’huyvetters| Spinoza: de Brieven over God. Uit het Latijn vertaald en toegelicht | Uitgeverij Coriarius | 2016 | 253 blz. | paperback | ISBN 9789082602104 | € 12,95 en bij bestelling bij uitgeverij.coriarius@telenet.be is de deelname in de verzendkosten beperkt tot € 3,-, dus in totaal € 15,95

‘Jan en alleman kletst over religie’


Bénédicte Lemmelijn, hoogleraar Oud Testament van de K.U.Leuven, is van mening dat de Bijbel geen journalistiek en geen geschiedenisboek is. ‘De Bijbel is in de eerste plaats klassieke literatuur, geschreven vanuit theologisch perspectief. Even klassiek als Homerus en de oude Grieken.’ Zij heeft twintig jaar diepgaande studie van Bijbelse talen en Bijbelse vraagstukken achter zich. – Een interview door Frans Crols in het Belgische magazine Tertio.

De benadering van de Bijbel als een feitenrelaas, als een historische reportage, is fundamenteel fout. De Bijbel verhaalt niet hoe het geweest is, wel hoe het zou moeten zijn. Het boek getuigt over de gelovige ervaringen van auteurs en tijdgenoten in een periode van groeiend monotheïsme. Het denkt na over existentiële vragen, over het ontstaan van de kosmos, de liefde, het lijden, het leven kortom. Kwesties waar wij in 2012 mee blijven worstelen. 

Over iemand die zich twintig jaar verdiept heeft in de Bijbel kan je niet zeggen dat ze zelfs ‘kletst’ over religie. Als student moet je van goeden huize komen, wil je een echte discussie met deze hoogleraar hebben. Het lijkt me dat ze helder en resoluut doceert.

Bij studenten letteren en psychologie, waar ik dus Religie, zingeving en levensbeschouwing doceer, voel ik aanvankelijk soms scepsis omdat ze het vak moeten krijgen, alhoewel ze geen theologie studeren. Ik laat ze vragen stellen vanaf de eerste les; wil met hen de confrontatie aangaan. Vaak is mijn antwoord: ‘Wat jij voorlegt of verwerpt, is voor mij evenmin geloof’, en dan zijn ze verbaasd en geïntrigeerd.

Maar ook mensen in de media met visies op het geloof krijgen er van langs, die kunnen blijkbaar goed uit hun nek kletsen.

’t Is schabouwelijk (betreurenswaardig, pd) als je in de media een Bekende Vlaming hoort met zijn visie op het geloof. Dikwijls denk ik: ‘Man, jouw bedenking is 100 jaar oud en is al lang sluitend weerlegd of in een perspectief geplaatst.’ Het tijdsklimaat speelt daar niet op in. Jan en alleman kletst over religie zonder de minste kennis van zaken.

Een boeiend interview met een hoogleraar die voor haar doctoraat over de plagen van Egypte in het boek Exodus schreef. Zij onderzocht ze tekstkritisch en historisch-redactioneel. In haar onderzoeksgroep leidt zij projecten die de vertaaltechniek van de eerste Griekse vertaling van verschillende Bijbelboeken onderzoeken. Het uitgangspunt vandaag is dat de vertalingen boek per boek gebeurd zijn en veelal door verschillende vertalers.

Bénédicte Lemmelijn behaalde aan de KU Leuven (België) een Licentie in de Godsdienstwetenschappen (1991, en STB), evenals een Licentie in de Godgeleerdheid (1993, STL). In 1997 promoveerde zij aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven tot Doctor in de Godgeleerdheid (PhD en STD) op een proefschrift over de tekst- en redactiekritiek van het zogenaamde ‘Plagenverhaal’ in Exodus 7,14–11,10 (promotor Prof. Dr. Marc Vervenne). Sedert 1993 is zij, eerst als aspirant en later als postdoctoraal onderzoeker van het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek –Vlaanderen (FWO-V), verbonden aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven. In 2003 is zij er benoemd als professor Oude Testament binnen de onderzoekseenheid Bijbelwetenschap.

Zie: ‘De Bijbel is geen journalistiek en geen geschiedenisboek’ (Rorate)

Zie ook: De passie van Bénédicte Lemmelijn (KU Leuven)

Foto Oude bijbel in de NH kerk in Delden: hepebo – nationalgeographic.nl